‘नेपालमा गरिबी न्यूनीकरणमा दीगो विकास लक्ष्यको भूमिका’ शीर्षकमा एक राष्ट्रिय पत्रिकाको लागि लेखको नमूना तयार पार्नुहोस् । [8]

सन् २०१५ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्गठनले सतत विकासका १७ लक्ष्यहरू (सस्टेनेबल डिभेलपमेन्ट गोल्स, एसडीजी) तयार पार्यो। यी लक्ष्यहरू मध्ये **लक्ष्य १: गरिबी न्यूनीकरण** नेपालजस्ता विकासोन्मुख मुलुकहरूका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण छ। नेपालमा गरिबी न्यूनीकरणमा दीगो विकास लक्ष्यहरूको भूमिका विश्लेषण गर्ने उद्देश्यले यस लेखमा चर्चा गरिएको छ।

### **गरिबी न्यूनीकरणको अवस्था** नेपालमा गरिबी न्यूनीकरणमा केही प्रगति भए पनि अझै पनि ठूलो चुनौतीहरू रहेका छन्। सन् २०२०/२१ को आर्थिक सर्वेक्षण अनुसार, नेपालको गरिबी दर **२१.६%** रहेको छ, जसमा ग्रामीण क्षेत्रमा **२४.८%** र शहरी क्षेत्रमा **१४.९%** रहेको छ। यो दर सन् २०१० को **२५.२%** भन्दा कम भए पनि अझै पनि उच्च रहेको छ। गरिबी न्यूनीकरणमा दीगो विकास लक्ष्यहरूको भूमिका निम्नानुसार रहेको छ:

#### **१. लक्ष्य १: गरिबी न्यूनीकरण** - **लक्ष्य १.१:** सन् २०३० सम्ममा सबै प्रकारको गरिबीको अन्त्य गर्ने। - **लक्ष्य १.२:** सबै प्रकारको भोकमरीको अन्त्य गर्ने र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने। - **लक्ष्य १.३:** सबै आयु समूहका लागि सामाजिक सुरक्षा प्रणाली स्थापना गर्ने। - **लक्ष्य १.४:** सबै प्रकारको श्रमिकको लागि उचित राखराखी र सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने। - **लक्ष्य १.५:** सबै प्रकारको आर्थिक

नेपालले यी लक्ष्यहरू प्राप्त गर्नका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेको छ। उदाहरणका लागि, **सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम (सामाजिक सुरक्षा भत्ता, मातृ स्वास्थ्य भत्ता, वयस्क भत्ता)** जस्ता कार्यक्रमहरूले गरिबी न्यूनीकरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।

#### **२. लक्ष्य २: खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने** - **लक्ष्य २.१:** सबै प्रकारको भोकमरीको अन्त्य गर्ने र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने। - **लक्ष्य २.२:** सबै आयु समूहका लागि पौष्टिक आहार सुनिश्चित गर्ने। - **लक्ष्य २.३:** कृषि उत्पादनमा वृद्धि गर्ने र खाद्य सुरक्षा सुधार गर्ने।

नेपालमा कृषि क्षेत्रमा गरिएका प्रयासहरूले खाद्य सुरक्षा सुधारमा योगदान गरेका छन्। **कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम, सिँचाइ प्रणालीको विकास, र कृषि उत्पादनमा प्रविधिकीय सुधार** जस्ता कार्यक्रमहरूले खाद्य सुरक्षा सुधारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।

#### **३. लक्ष्य ८: उचित राखराखी र सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने** - **लक्ष्य ८.५:** सबै प्रकारको श्रमिकको लागि उचित राखराखी सुनिश्चित गर्ने। - **लक्ष्य ८.७:** सबै प्रकारको श्रमिकको लागि सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने।

नेपालमा **श्रमिकको सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम, बेरोजगारी भत्ता, र श्रमिकको स्वास्थ्य सुरक्षा** जस्ता कार्यक्रमहरूले उचित राखराखी सुनिश्चित गर्नमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।

### **नेपालमा गरिबी न्यूनीकरणमा दीगो विकास लक्ष्यहरूको प्रभाव** नेपालमा दीगो विकास लक्ष्यहरूको प्रभाव निम्नानुसार रहेको छ:

#### **१. सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको विकास** - **सामाजिक सुरक्षा भत्ता कार्यक्रम** जस्ता कार्यक्रमहरूले गरिबी न्यूनीकरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। - **मातृ स्वास्थ्य भत्ता, वयस्क भत्ता, र दिव्याङ्गता भत्ता** जस्ता कार्यक्रमहरूले सामाजिक सुरक्षा सुधारमा योगदान गरेका छन्।

#### **२. कृषि क्षेत्रमा सुधार** - **कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम** जस्ता कार्यक्रमहरूले कृषि उत्पादनमा वृद्धि गर्नमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। - **सिँचाइ प्रणालीको विकास** जस्ता कार्यक्रमहरूले कृषि उत्पादनमा सुधार गर्नमा योगदान गरेका छन्।

#### **३. शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधार** - **शिक्षा क्षेत्रमा गरिएका प्रयासहरूले गरिबी न्यूनीकरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।** - **स्वास्थ्य क्षेत्रमा गरिएका सुधारहरूले स्वास्थ्य सुरक्षा सुधारमा योगदान गरेका छन्।