नेपालको राणाकालीन राजनीतिक अवस्था प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्यता विपरीत भएता पनि देशको शैक्षिक, कानुनी र सामाजिक क्षेत्रमा सकारात्मक सुधारको थालनी भएको थियो । यसप्रति तपाईंको धारणा पाँच बुँदामा…

नेपालको राणाकालीन राजनीतिक अवस्था प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्यता विपरीत भएता पनि देशको शैक्षिक, कानुनी र सामाजिक क्षेत्रमा सकारात्मक सुधारको थालनी भएको थियो भन्ने कुरामा म मेरो धारणा निम्नानुसार प्रस्तुत गर्दछु:

१. शैक्षिक क्षेत्रमा सुधार

राणाकालमा नेपालमा आधुनिक शिक्षा प्रणालीको स्थापना भएको थियो। जंगबहादुर राणाले १८५४ मा दरबार हाईस्कूल (अहिलेको त्रिचन्द्र क्याम्पस) स्थापना गरेर आधुनिक शिक्षा प्रणालीको सुरुवात गरे। यसले नेपाली युवालाई आधुनिक ज्ञान, विज्ञान र तकनीकी शिक्षा प्राप्त गर्ने अवसर प्रदान गरेको थियो। यसले नेपालमा पाश्चात्य शैक्षिक प्रणालीको प्रवेश गरेर देशको मानव संसाधन विकासमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याएको थियो।

२. कानुनी क्षेत्रमा आधुनिकता

राणाकालमा नेपालमा आधुनिक कानुनी प्रणालीको विकास भएको थियो। जंगबहादुर राणाले मुलुकी ऐन (१८५४) र १२० वटा फहोरो जारी गरेर कानुनी व्यवस्था सुदृढ गरे। यसले समाजमा कानुनी व्यवस्था र न्यायिक प्रक्रियाको आधुनिकीकरण गरेको थियो। यसले नेपालमा कानुनी नियमहरूको व्यवस्थित रूपमा संकलन र लागू गर्ने प्रक्रियाको सुरुवात गरेको थियो।

३. सामाजिक क्षेत्रमा सुधार

राणाकालमा नेपालमा सामाजिक सुधारका कदमहरू चालिएका थिए। जंगबहादुर राणाले दासप्रथा र बालविवाह जस्ता सामाजिक कुप्रथाहरूको विरुद्ध कडा कानुनी प्रावधानहरू लागू गरे। यसले समाजमा सामाजिक न्याय र मानव अधिकारको संरक्षणमा सकारात्मक भूमिका खेलेको थियो। यसले नेपालमा आधुनिक सामाजिक मूल्यहरूको प्रवेश गरेको थियो।

४. प्रशासनिक सुधार

राणाकालमा नेपालमा आधुनिक प्रशासनिक प्रणालीको विकास भएको थियो। जंगबहादुर राणाले केंद्रीकृत प्रशासनिक प्रणालीको स्थापना गरेर देशको प्रशासनिक व्यवस्था सुदृढ गरे। यसले नेपालमा आधुनिक प्रशासनिक तन्त्रको विकास गरेर देशको विकासमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याएको थियो।

५. आर्थिक क्षेत्रमा सुधार

राणाकालमा नेपालमा आर्थिक क्षेत्रमा पनि सुधारका कदमहरू चालिएका थिए। जंगबहादुर राणाले आर्थिक सुधार र व्यापारिक सुधारका लागि विभिन्न नीतिहरू लागू गरे। यसले नेपालको आर्थिक विकासमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याएको थियो। यसले नेपालमा आधुनिक आर्थिक प्रणालीको विकास गरेर देशको आर्थिक स्थिरता कायम राख्नमा मद्दत गरेको थियो।

निष्कर्ष

राणाकालमा नेपालको राजनीतिक अवस्था प्रजातान्त्रिक मूल्यहरू विपरीत भएता पनि शैक्षिक, कानुनी र सामाजिक क्षेत्रमा सकारात्मक सुधारहरू भएका थिए। यसले नेपालको आधुनिकीकरण प्रक्रियामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। यसले नेपालमा आधुनिक शिक्षा, कानुनी प्रणाली, सामाजिक सुधार र प्रशासनिक सुधारका लागि आधार तैयार गरेको थियो।