Life Skill EducationNEB 2082
तपाईं बसोबास गर्ने प्रदेशको भौगोलिक संरचनाले त्यहाँको आर्थिक गतिविधिमा पारेको प्रभाव र चुनौतीहरू उल्लेख गर्नुहोस् । OR विपत् व्यवस्थापनको अवधारणा तथा यसका लागि राज्यबाट गरिएका प्रयासहरू उदाहरणसहित छ…
8तपाईं बसोबास गर्ने प्रदेशको भौगोलिक संरचनाले त्यहाँको आर्थिक गतिविधिमा पारेको प्रभाव र चुनौतीहरू उल्लेख गर्नुहोस् । OR विपत् व्यवस्थापनको अवधारणा तथा यसका लागि राज्यबाट गरिएका प्रयासहरू उदाहरणसहित छ बुँदामा प्रस्ट पार्नुहोस् ।
Answer
प्रदेशको भौगोलिक संरचनाले आर्थिक गतिविधिमा पारेको प्रभाव र चुनौतीहरू
नेपालको भौगोलिक विविधता भएको कारण विभिन्न प्रदेशहरूको आर्थिक गतिविधिमा भौगोलिक संरचनाको ठूलो प्रभाव पर्छ। यहाँ कर्णाली प्रदेश (प्रदेश नं. ५) र मधेश प्रदेश (प्रदेश नं. २) लाई उदाहरणका रूपमा लिई भौगोलिक संरचनाको आर्थिक प्रभाव र चुनौतीहरूको विश्लेषण गरिएको छ।
१. भौगोलिक संरचना र आर्थिक गतिविधिमा पारेको प्रभाव
(क) कर्णाली प्रदेश (प्रदेश नं. ५)
- उच्च हिमाली र पहाडी भौगोलिक संरचना :
- कर्णाली प्रदेशको ८०% भन्दा बढी भूभाग पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा पर्छ। यो क्षेत्रमा कृषि गर्न कठिन हुने भएकाले मकै, जौ, कागती र आलु जस्ता सिमित फसलहरू मात्र उत्पादन हुन्छ।
- पशुपालन : ठूलो मात्रामा गाईबस्तु र भेडा–बक्री पालन गरिन्छ, जसले मासु, दूध र ऊन जस्ता उत्पादनहरूको स्रोत बन्न पुग्छ।
- सिमित पर्यटन : दhaulagiri, कर्णाली नदी र सिमिकोट जस्ता स्थानहरू पर्यटनको लागि आकर्षक हुन्छन्, तर सडक र यातायातको अभावले यसको विकासमा बाधा पुग्छ।
- आर्थिक निर्भरता : यो प्रदेशको अर्थतन्त्र रोजगारीको लागि विदेशमा जाने (रेमिट्यान्स) र सरकारी सहायता माथि निर्भर छ।
(ख) मधेश प्रदेश (प्रदेश नं. २)
- समतल र उपजाउ भूभाग :
- मधेशको ९०% भन्दा बढी भूभाग समतल र उपजाउ हुन्छ, जसले धान, गहुँ, मकै र तेलहन जस्ता फसलहरूको उत्पादनमा सहयोग पुग्छ।
- सिंचाइको सुविधा : कोशी, कमला र बुढी गण्डकी नदीहरूले सिंचाइको लागि सहयोग गर्छन्, जसले कृषि उत्पादनमा वृद्धि गर्छ।
- व्यापार र उद्योग :
- जुट, चिनी र तेल उद्योगको विकास भएको छ।
- भारतसँगको सीमाले व्यापार र वाणिज्यमा सहजता पुग्छ, तर अन्य प्रदेशहरूको तुलनामा उद्योगको विकास कम छ।
- माछापालन : नदीहरू र तालहरूले माछापालनको लागि उपयुक्त वातावरण प्रदान गर्छन्।
२. भौगोलिक संरचनाले पारेका चुनौतीहरू
(क) कर्णाली प्रदेशका चुनौतीहरू
- कृषि उत्पादनमा सीमितता :
- पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा माटोको उपजाउपन कम हुन्छ, जसले गर्दा खाद्यान्नको उत्पादन कम हुन्छ।
- सिंचाइको अभावले कृषि उत्पादनमा बाधा पुग्छ।
- यातायात र सञ्चारको अभाव :
- सडकहरूको गुणस्तर निम्न हुन्छ, जसले गर्दा वस्तु परिवहनमा कठिनाई हुन्छ।
- इन्टरनेट र टेलिकम्युनिकेसनको पहुँच सीमित हुन्छ।
- बिजुलीको अभाव :
- पहाडी क्षेत्रमा बिजुलीको पहुँच कम हुन्छ, जसले उद्योग र कृषि मशीनरीको विकासमा बाधा पुग्छ।
- रोजगारीको अभाव :
- उद्योगको विकास नभएको कारण स्थानीय युवाहरू विदेशमा रोजगारीको लागि जाने बाध्य हुन्छन्।
(ख) मधेश प्रदेशका चुनौतीहरू
- बाढी र भूकम्पको जोखिम :
- समतल भूभागले बाढी र भूकम्पको जोखिम बढाउँछ।
- कृषि भूमि बाढीले नष्ट हुने खतरा रहन्छ।
- सिंचाइ प्रणालीको कमजोरी :
- नदीहरूको बाढी नियन्त्रण नभएको कारण सिंचाइ प्रणाली प्रभावित हुन्छ।
- उद्योगको विकासमा अवरोध :
- कच्चा पदार्थको अभाव र बिजुलीको समस्याले उद्योगको विकासमा बाधा पुग्छ।
- भूमी विवाद :
- भूमि सुधारको अभाव र भूमि विवादले कृषि उत्पादनमा नकारात्मक प्रभाव पार्छ।
३. समाधानका उपायहरू
- कर्णाली प्रदेशका लागि :
- सिंचाइ प्रणालीको विकास (जलविद्युत र सिंचाइ परियोजना)।
- सडक र यातायातको सुधार (प्रदेश राजमार्गको निर्माण)।
- कृषि आधुनिकीकरण (सहकारी समिति र कृषि प्रशिक्षण)।
- पर्यटनको विकास (सिमिकोट, दhaulagiri जस्ता स्थानहरूको प्रचार)।
- मधेश प्रदेशका लागि :
- बाढी नियन्त्रणका लागि बाँध र नहरहरूको निर्माण।
- उद्योगको विकासका लागि बिजुली र कच्चा पदार्थको उपलब्धता सुनिश्चित गर्ने।
- भूमि सुधार र भूमि विवादको समाधान।
- सिंचाइ प्रणालीको आधुनिकीकरण।
निष्कर्ष
भौगोलिक संरचनाले प्रदेशको आर्थिक गतिविधिमा ठूलो प्रभाव पार्छ। कर्णाली प्रदेशमा पहाडी र हिमाली संरचनाले कृषि, पर्यटन र यातायातमा चुनौतीहरू सृजना गर्छ भने मधेश प्रदेशमा समतल भूभागले कृषि र उद्योगको विकासमा सहयोग गर्छ तर बाढी र भूकम्पको जोखिम रहन्छ। सरकारले संरचनात्मक विकास, सिंचाइ सुधार र उद्योगको प्रोत्साहन गर्नुपर्छ भने स्थानीय स्तरमा सहकारी समिति र कृषि प्रशिक्षणको व्यवस्था गर्नुपर्छ।
Discussion
Loading…