'बौलाहा काजीको सपना' नाटकबाट तल दिइएको अंश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : भक्ते ! तेरो एउटा छोरो थियो, बिरे । तेरो स्वार्थ त्यही थियो, त्यही एक बिन्दु थियो, तेरो एउटै हिरा थियो, एउटै माया…

### **(क) नाट्यांशका आधारमा नेपाली समाजबाट गरिबी हटाउने सम्बन्धमा काजीको विचार**

बौलाहा काजीको ‘सपना’ नाटकमा उल्लिखित यो अंशमा काजीले गरिबी उन्मूलनको विषयमा एक ठूलो सपना र दृढ इच्छाशक्ति प्रदर्शन गर्दछन्। उनी गरिबीको समस्या समाधान गर्ने क्रममा नैतिकता, समाजसेवा र दृढ संकल्पको महत्वलाई जोड दिन्छन्। नाट्यांशका आधारमा काजीको विचार निम्न बिन्दुहरूमा स्पष्ट हुन्छ:

#### **१. गरिबीलाई समाजबाट टाढा मिल्काउने दृढ संकल्प**
काजीले भक्तेलाई भनेका छन्: *“गरिबीलाई संसारबाट टाढा मिल्काउँछु”*। यसले उनीको गरिबी उन्मूलनको लागि एक ठूलो सपना र दृढ इच्छाको प्रतीक हुन्छ। उनी गरिबीलाई समाजबाट पूर्णरूपमा निष्कासित गर्न चाहन्छन्, जसले गर्दा समाजमा गरिबीको समस्या समाप्त हुनेछ।

#### **२. गरिबीका विरुद्ध लड्ने दृढता**
काजीले भक्तेलाई भनेका छन्: *“गरिबीलाई म मिल्काइ छाड्छु, पन्छाइ छाड्छु। पन्छाउने काममा बाधा मान्छे हुन्छ भने म त्यसको दुश्मन हुन्छु, त्यसैसित लड्छु, रोकिनँ”*। यसले उनीको गरिबी उन्मूलनको लागि कुनै पनि बाधा र विरोधलाई स्वीकार नगर्ने र दृढतापूर्वक लड्ने इच्छा देखाउँछ। उनी गरिबीका विरुद्धको संघर्षमा कुनै पनि प्रकारको सम्झौता गर्न तयार छैनन्।

#### **३. गरिबीका समर्थकहरूको विरोध**
काजीले भक्तेलाई भनेका छन्: *“गरिबीका समर्थक भएर परमेश्वर खडा हुन्छन् भने पनि बरू म नास्तिक हुन्छु, दब्दिनँ”*। यसले उनीको गरिबीको विरोधमा कुनै पनि प्रकारको धार्मिक, सामाजिक वा राजनीतिक बाधालाई स्वीकार नगर्ने र गरिबीको समर्थकहरूको विरोधमा खडा हुने इच्छा देखाउँछ। उनी गरिबीको समर्थकहरूको विरोधमा धार्मिक वा नैतिकता भन्दा पनि गरिबी उन्मूलनको लागि अघि बढ्न तयार छन्।

#### **४. गरिबीको विरोधमा मूर्खता र सिल्लीपनको स्वीकार**
काजीले भक्तेलाई भनेका छन्: *“बाधा बुद्धि हुन्छ भने बरू म सिल्ली हुन्छु। मूर्ख हुन्छु। पछि हट्दिनँ”*। यसले उनीको गरिबी उन्मूलनको लागि कुनै पनि प्रकारको बुद्धिमानी वा तर्कको बाधा स्वीकार नगर्ने र गरिबीको विरोधमा मूर्खता र सिल्लीपनको स्वीकार गर्न तयार हुने इच्छा देखाउँछ। उनी गरिबीको विरोधमा कुनै पनि प्रकारको तर्क वा बुद्धिमानीको बाधा स्वीकार गर्दैनन्।

#### **५. गरिबीको समाधानका लागि एकता र सहयोगको महत्व**
काजीले भक्तेलाई भनेका छन्: *“एक्लै बिरेले पाउने माया ती सबैमा बाँडि दिएस्”*। यसले उनीको गरिबीको समाधानका लागि समाजमा एकता र सहयोगको महत्वलाई जोड दिन्छ। उनी एकै व्यक्तिको माया र स्रोतलाई सबै गरिबहरूमा बाँड्न चाहन्छन्, जसले गर्दा गरिबीको समस्या समाधान हुनेछ।

#### **६. गरिबी उन्मूलनको लागि नैतिकता र धर्मको विरोध**
काजीले भक्तेलाई भनेका छन्: *“गरिबीका समर्थक भएर परमेश्वर खडा हुन्छन् भने पनि बरू म नास्तिक हुन्छु”*। यसले उनीको गरिबी उन्मूलनको लागि कुनै पनि प्रकारको धार्मिक वा नैतिकता भन्दा पनि गरिबीको समस्या समाधान गर्ने इच्छा देखाउँछ। उनी गरिबीको समर्थकहरूको विरोधमा धार्मिक वा नैतिकता भन्दा पनि गरिबी उन्मूलनको लागि अघि बढ्न तयार छन्।

### **निष्कर्ष**
बौलाहा काजीको यो नाट्यांशमा उनीको गरिबी उन्मूलनको लागि एक ठूलो सपना र दृढ इच्छा देखिन्छ। उनी गरिबीको समस्या समाधान गर्ने क्रममा नैतिकता, धर्म र समाजको विरोधमा पनि अघि बढ्न तयार छन्। उनी गरिबीको विरोधमा कुनै पनि प्रकारको बाधा स्वीकार गर्दैनन् र गरिबी उन्मूलनको लागि समाजमा एकता र सहयोगको महत्वलाई जोड दिन्छन्।

---

### **(ख) "संसारले एक दिन सुखी हुनु छ । कसैले रोक्न सक्तैन ।" यस भनाइप्रति तपाईँको सहमति या असहमति के छ ? तर्क दिएर प्रतिक्रिया लेख्नुहोस् ।**

बौलाहा काजीको यो कथनमा उनीको गरिबी उन्मूलन र समाजको सुखी भविष्यको लागि एक ठूलो सपना र दृढ इच्छा देखिन्छ। यस कथनप्रति मेरो सहमति छ, तर यसको लागि कुनै पनि प्रकारको बाधा र विरोध स्वीकार गर्नुहुन्न भन्ने काजीको दृष्टिकोणमा केही सीमितता पनि देखिन्छ। यस कथनप्रति मेरो प्रतिक्रिया निम्न बिन्दुहरूमा स्पष्ट पार्न सकिन्छ:

#### **१. सहमति: गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्न सकिन्छ**
संसारले एक दिन सुखी हुनु छ भन्ने कथनमा काजीको गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्ने दृढ इच्छा देखिन्छ। इतिहासले पनि देखाउँछ कि मानव समाजले कृषि क्रान्ति, औद्योगिक क्रान्ति र तेक्नोलोजीको विकासका माध्यमले गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्न सक्छ। उदाहरणका लागि, पश्चिमी देशहरूले औद्योगिक क्रान्ति र तेक्नोलोजीको विकासका माध्यमले गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्न सफल भएका छन्। नेपाल जस्ता विकासोन्मुख देशहरूले पनि तेक्नोलोजी, शिक्षा र अर्थतन्त्रको विकासका माध्यमले गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्न सक्छन्।

#### **२. सहमति: समाजको सुखी भविष्यका लागि एकता र सहयोगको आवश्यकता**
काजीको कथनमा समाजको सुखी भविष्यका लागि एकता र सहयोगको महत्वलाई जोड दिन्छ। गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि समाजमा एकता र सहयोगको आवश्यकता पर्छ। उदाहरणका लागि, भारतको गाँधीजीले अस्पृश्यता र जातिवादको विरोधमा एकता र सहयोगको महत्वलाई जोड दिँदै समाजमा परिवर्तन ल्याएका थिए। नेपालमा पनि समाजको सुखी भविष्यका लागि एकता र सहयोगको आवश्यकता छ।

#### **३. असहमति: कुनै पनि प्रकारको बाधा र विरोध स्वीकार नगर्ने दृष्टिकोणको सीमितता**
काजीले भनेका छन्: *“कसैले रोक्न सक्तैन”*। यसले उनीको कुनै पनि प्रकारको बाधा र विरोध स्वीकार नगर्ने दृष्टिकोण देखाउँछ। तर, यो दृष्टिकोणको पनि केही सीमितता छ। समाजमा परिवर्तन ल्याउनका लागि कुनै पनि प्रकारको बाधा र विरोधलाई स्वीकार गर्नु पर्छ। उदाहरणका लागि, नेपालमा गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि सरकार, समाज र नागरिकहरूको सहयोग आवश्यक छ। यदि कुनै पनि प्रकारको बाधा र विरोधलाई स्वीकार नगरी अघि बढ्नुहुन्छ भने परिवर्तन ल्याउन गाह्रो हुन्छ।

#### **४. असहमति: गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि धैर्य र योजना आवश्यकता**
गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि धैर्य र योजना आवश्यक पर्छ। काजीको कथनमा गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि धैर्य र योजनाको आवश्यकता देखिँदैन। उदाहरणका लागि, नेपालमा गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि सरकारले धेरै योजना र कार्यक्रमहरू बनाएको छ, तर यसको लागि धैर्य र निरन्तरता आवश्यक छ। यदि कुनै पनि प्रकारको योजना र धैर्यको अभावमा अघि बढ्नुहुन्छ भने गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्न गाह्रो हुन्छ।

#### **५. सहमति: गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि तेक्नोलोजी र शिक्षाको महत्व**
गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि तेक्नोलोजी र शिक्षाको महत्व छ। काजीको कथनमा तेक्नोलोजी र शिक्षाको महत्वलाई जोड दिँदैन, तर यो आवश्यक छ। उदाहरणका लागि, पश्चिमी देशहरूले तेक्नोलोजी र शिक्षाको विकासका माध्यमले गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्न सफल भएका छन्। नेपालमा पनि तेक्नोलोजी र शिक्षाको विकासका माध्यमले गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्न सकिन्छ।

#### **६. निष्कर्ष: गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि सहयोग, धैर्य र योजना आवश्यकता**
काजीको कथनमा गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि एक ठूलो सपना र दृढ इच्छा देखिन्छ। तर, यसको लागि सहयोग, धैर्य र योजना पनि आवश्यक छ। मेरो मतमा, गरिबी र असमानताको समस्या समाधान गर्नका लागि कुनै पनि प्रकारको बाधा र विरोधलाई स्वीकार गर्नु पर्छ र धैर्य र योजनाका साथ अघि बढ्नु पर्छ। यसरी मात्रै संसारले एक दिन सुखी हुन सक्छ।