कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् : (क) 'एक चिहान' उपन्यासका पात्र नानीथकुँ र रञ्जनादेवीका चरित्रको तुलना गर्नुहोस् । [८] OR (ख) हकिङले मानवीय चेतनालाई उचाइमा पुऱ्याउन के कस्ता कामहरू…

**उत्तर:**

### (क) 'एक चिहान' उपन्यासका पात्र नानीथकुँ र रञ्जनादेवीका चरित्रको तुलना

'एक चिहान' उपन्यासका प्रमुख पात्र नानीथकुँ र रञ्जनादेवी दुवैले नेपाली समाजमा महिलाको स्थान, परम्परागत मूल्य र आधुनिकता बीचको संघर्षलाई प्रतिबिम्बित गरेका छन्। तर दुवै पात्रको चरित्र, दृष्टिकोण र जीवनयापनमा ठूलो अन्तर पाइन्छ। तुलनात्मक अध्ययन गर्दा निम्न बिन्दुहरू उल्लेखनीय हुन्छन्:

| **तुलनात्मक बिन्दु**       | **नानीथकुँ**                                                                 | **रञ्जनादेवी**                                                                 |
|----------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|
| **चरित्र प्रकार**        | परम्परागत, सांस्कृतिक मूल्यमा आस्थावान, नम्र र सहनशील स्वभावका धनी।   | आधुनिक, स्वतन्त्र चेतनाका धनी, स्वाभिमानी र विद्रोही प्रवृत्तिका।             |
| **जीवनशैली**          | ग्रामीण परिवेशमा बसेकी, परम्परागत भूमिका (घरपरिवारको सेवा, ससुरालमा सम्मान पाउने)मा आस्थावान। | शहरी परिवेशमा बसेकी, आधुनिक शिक्षा र संस्कृतिको प्रभावमा, स्वतन्त्रता र समानताको लागि संघर्षरत। |
| **सामाजिक भूमिका**      | ससुरालमा सम्मान पाउने, परिवारको सम्मानको लागि आफ्नो जीवन बलिदान गर्न तयार। | समाजमा महिलाको स्थान र अधिकारको लागि आवाज उठाउने, स्वतन्त्रता र समानताको लागि लड्ने। |
| **साहित्यिक भूमिका**     | उपन्यासमा परम्परागत महिलाको प्रतिनिधित्व गर्छिन्, जसले समाजमा महिलाको स्थानको पुष्टि गर्छिन्। | उपन्यासमा आधुनिक महिलाको प्रतिनिधित्व गर्छिन्, जसले महिलाको स्वतन्त्रता र अधिकारको पक्षमा आवाज उठाउँछिन्। |
| **साहित्यिक प्रभाव**     | पाठकमा परम्परागत मूल्य र संस्कृतिको सम्मानको भावना जगाउँछिन्।            | पाठकमा आधुनिकता र महिलाको अधिकारको लागि जागरणको भावना जगाउँछिन्।     |
| **साहित्यिक उदाहरण**   | नानीथकुँले आफ्नो ससुरालमा सम्मान पाउने कुरामा आस्थावान भएर आफ्नो जीवनको बलिदान गर्छिन्। | रञ्जनादेवीले आफ्नो पति र समाजको विरोधको बावजुद पनि आफ्नो स्वतन्त्रता र अधिकारको लागि लड्छिन्। |
| **साहित्यिक महत्व**     | परम्परागत महिलाको दुःख र संघर्षलाई उजागर गर्छिन्।                       | आधुनिक महिलाको संघर्ष र उन्नतिका लागि मार्गदर्शन गर्छिन्।                  |
| **साहित्यिक शैली**      | सरल, सहज र भावनात्मक शैलीमा लेखिएको।                                | गहन, विचारोत्तेजक र विद्रोही शैलीमा लेखिएको।                            |

#### **विस्तृत विश्लेषण:**

1. **परम्परागतता र आधुनिकता:**
   - नानीथकुँ परम्परागत मूल्य र संस्कृतिमा आस्थावान छिन्। उनी ससुरालमा सम्मान पाउने कुरामा आस्थावान भएर आफ्नो जीवनको बलिदान गर्छिन्। उनी आफ्नो परिवार र समाजको लागि आफ्नो जीवनलाई समर्पित गर्छिन्।
   - रञ्जनादेवी आधुनिक चेतनाका धनी छिन्। उनी आफ्नो स्वतन्त्रता र अधिकारको लागि लड्छिन्। उनी समाजमा महिलाको स्थान र अधिकारको लागि आवाज उठाउँछिन्।

2. **सामाजिक भूमिका:**
   - नानीथकुँले आफ्नो ससुरालमा सम्मान पाउने कुरामा आस्थावान भएर आफ्नो जीवनको बलिदान गर्छिन्। उनी आफ्नो परिवार र समाजको लागि आफ्नो जीवनलाई समर्पित गर्छिन्।
   - रञ्जनादेवीले आफ्नो पति र समाजको विरोधको बावजुद पनि आफ्नो स्वतन्त्रता र अधिकारको लागि लड्छिन्। उनी समाजमा महिलाको स्थान र अधिकारको लागि आवाज उठाउँछिन्।

3. **साहित्यिक प्रभाव:**
   - नानीथकुँले पाठकमा परम्परागत मूल्य र संस्कृतिको सम्मानको भावना जगाउँछिन्। उनी परम्परागत महिलाको दुःख र संघर्षलाई उजागर गर्छिन्।
   - रञ्जनादेवीले पाठकमा आधुनिकता र महिलाको अधिकारको लागि जागरणको भावना जगाउँछिन्। उनी आधुनिक महिलाको संघर्ष र उन्नतिका लागि मार्गदर्शन गर्छिन्।

4. **साहित्यिक शैली:**
   - नानीथकुँको चरित्र सरल, सहज र भावनात्मक शैलीमा लेखिएको छ। उनी पाठकको मनमा परम्परागत मूल्य र संस्कृतिको सम्मानको भावना जगाउँछिन्।
   - रञ्जनादेवीको चरित्र गहन, विचारोत्तेजक र विद्रोही शैलीमा लेखिएको छ। उनी पाठकको मनमा आधुनिकता र महिलाको अधिकारको लागि जागरणको भावना जगाउँछिन्।

#### **निष्कर्ष:**
'एक चिहान' उपन्यासमा नानीथकुँ र रञ्जनादेवी दुवै पात्रले नेपाली समाजमा महिलाको स्थान, परम्परागत मूल्य र आधुनिकता बीचको संघर्षलाई प्रतिबिम्बित गरेका छन्। नानीथकुँ परम्परागत मूल्य र संस्कृतिमा आस्थावान छिन् भने रञ्जनादेवी आधुनिक चेतनाका धनी छिन्। दुवै पात्रले आफ्नो-अफ्नो तरिकाले महिलाको दुःख र संघर्षलाई उजागर गरेका छन् र पाठकमा जागरणको भावना जगाउँछन्।

---