नेपाली (Nepali)NEB 2082
दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [५] खगोल विज्ञान विश्व वैज्ञानिक इतिहासमा प्राचीन विज्ञानका रूपमा स्थापित छ । अहिले खगोल विज्ञानका क्षेत्रमा धेरै महत्त्वपूर्ण उपलब्धिहरू…
5दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [५] खगोल विज्ञान विश्व वैज्ञानिक इतिहासमा प्राचीन विज्ञानका रूपमा स्थापित छ । अहिले खगोल विज्ञानका क्षेत्रमा धेरै महत्त्वपूर्ण उपलब्धिहरू प्राप्त भइसकेका छन् । यसतर्फको वैज्ञानिक अध्ययन अहिले ज्ञात ब्रह्माण्डीय पिण्डभन्दा पनि अज्ञात ग्रह तथा पिण्डको रहस्य खोतल्न लक्षित भएको छ । अहिलेका खगोलविद्हरू ब्रह्माण्ड निर्माणको भौतिक तथा रासायनिक प्रक्रियाको अध्ययनमा जुटेका छन् । खगोल विज्ञानको इतिहास केलाउने हो भने हामीले प्राचीन सभ्यतामा पुग्नै पर्छ । उत्पत्तिकालदेखि नै मानव जातिले ग्रह तथा आकाशीय पिण्डहरूका विषयमा जानकारी राख्न गरेको प्रयासलाई खगोल अध्ययनको पहिलो प्रहर मान्न सकिन्छ । ग्रहहरूको प्रक्रिया, जलवायु वा मौसमको परिवर्तन यी सबै प्रागमानवका प्रारम्भिक जिज्ञासाहरू थिए । प्राचीन मिश्रका नागरिकहरूले प्रत्येक वर्ष बाढी आउनुपूर्व आकाशमा नक्षत्र एक निश्चित स्थितिमा हुन्छ भन्ने पत्ता लगाए । यो पर्यवेक्षण नै प्रमाणयुक्त खगोल अध्ययनको पहिलो पाइला थियो । यो खोजपछि नै उनीहरूलाई नक्षत्रयुक्त आकाशको मानचित्र बनाउन सफलता मिल्यो । फलतः मिश्रवासीहरू यसकै आधारमा पञ्चाङ्ग निर्माण गर्न सफल पनि भए र उनीहरूले नै एक वर्षमा ३६५ दिन हुन्छ भन्ने पत्ता लगाए । सूर्य तथा चन्द्रग्रहणको भविष्यवाणी आजको आधुनिक खगोल विज्ञानमा सहज बनिसकेको छ । प्राचीन बेबिलोनवासीहरू ग्रह तथा नक्षत्रको अध्ययन गरी सूर्य तथा चन्द्रग्रहणको भविष्यवाणी गर्न पहिलोपल्ट सफल भएका थिए । वर्षलाई महिना, सप्ताह, दिन, घण्टा र मिनेटमा बाँड्ने प्रक्रिया पनि बेबिलोनबाटै प्रारम्भ भएको हो । उनीहरूको सोचाइ थियो - आकाश ठुलो चाल्नी जस्तै छ जसमा असङ्ख्य छिद्रहरू छन् र यिनै छिद्रहरूबाट पृथ्वीमा वर्षा हुन्छ । प्रश्नहरू :
- (क) अहिले खगोल वैज्ञानिकहरू कुन कुराको अध्ययनमा केन्द्रित छन् ? [1]
- (ख) प्रमाणयुक्त खगोल अध्ययनको पहिलो पाइला के थियो ? [1]
- (ग) बेबिलोनवासीहरू सूर्य तथा चन्द्रग्रहणको भविष्यवाणी गर्न कसरी सफल भए ? [1]
- (घ) वर्षमा ३६५ दिन हुन्छ भन्ने कुरा के आधारमा पत्ता लाग्यो ? [1]
- (ङ) मानव जातिको कस्तो प्रयासलाई खगोल अध्ययनको पहिलो प्रहर मान्न सकिन्छ ? [1]
Answer
### (क) अहिले खगोल वैज्ञानिकहरू कुन कुराको अध्ययनमा केन्द्रित छन् ?
अहिलेका खगोल वैज्ञानिकहरू ब्रह्माण्ड निर्माणको **भौतिक तथा रासायनिक प्रक्रियाको** अध्ययनमा केन्द्रित छन् । यसका साथै उनीहरूले अहिले ज्ञात ब्रह्माण्डीय पिण्डभन्दा पनि **अज्ञात ग्रह तथा पिण्डहरूको रहस्य खोतल्न** लक्षित भएका छन् ।
---
### (ख) प्रमाणयुक्त खगोल अध्ययनको पहिलो पाइला के थियो ?
प्राचीन मिश्रका नागरिकहरूले **प्रत्येक वर्ष बाढी आउनुपूर्व आकाशमा नक्षत्र एक निश्चित स्थितिमा हुन्छ भन्ने पत्ता लगाएका थिए** । यो पर्यवेक्षण नै **प्रमाणयुक्त खगोल अध्ययनको पहिलो पाइला** थियो ।
---
### (ग) बेबिलोनवासीहरू सूर्य तथा चन्द्रग्रहणको भविष्यवाणी गर्न कसरी सफल भए ?
बेबिलोनवासीहरूले **ग्रह तथा नक्षत्रको अध्ययन गरी** सूर्य तथा चन्द्रग्रहणको भविष्यवाणी गर्न सफल भएका थिए । उनीहरूले आकाशीय पिण्डहरूको गतिविधि र नक्षत्रहरूको स्थितिको आधारमा ग्रहणको समयको अनुमान लगाउन सक्थे ।
---
### (घ) वर्षमा ३६५ दिन हुन्छ भन्ने कुरा के आधारमा पत्ता लाग्यो ?
वर्षमा **३६५ दिन हुन्छ भन्ने कुरा** प्राचीन मिश्रवासीहरूले **नक्षत्रयुक्त आकाशको मानचित्र बनाउँदै** पत्ता लगाएका थिए । उनीहरूले नक्षत्रहरूको निश्चित स्थितिको आधारमा पञ्चाङ्ग निर्माण गरे र त्यसबाट एक वर्षमा ३६५ दिन हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाले ।
---
### (ङ) मानव जातिको कस्तो प्रयासलाई खगोल अध्ययनको पहिलो प्रहर मान्न सकिन्छ ?
**उत्पत्तिकालदेखि नै मानव जातिले ग्रह तथा आकाशीय पिण्डहरूका विषयमा जानकारी राख्न गरेको प्रयास**लाई खगोल अध्ययनको पहिलो प्रहर मान्न सकिन्छ । ग्रहहरूको प्रक्रिया, जलवायु वा मौसमको परिवर्तन यी सबै प्रागमानवका प्रारम्भिक जिज्ञासाहरू थिए ।
---
Discussion
Loading…