नेपालमा दोस्रो जनआन्दोलनले नेपालको आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा ल्याएको उपलब्धीको समिक्षा गर्नुहोस् । [5]

नेपालमा दोस्रो जनआन्दोलन (२०६२/६३ चैत) ले नेपालको आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा गहन प्रभाव पार्यो। यस आन्दोलनले राजनैतिक परिवर्तनको साथै आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा पनि सकारात्मक परिवर्तन ल्यायो। यसको समिक्षा निम्नानुसार गरिन्छ:

आर्थिक क्षेत्रमा ल्याएका उपलब्धीहरू

१. लोकतान्त्रिक प्रणालीको स्थापना र आर्थिक सुधारको अवसर

• आन्दोलनले राजतन्त्रको अन्त्य र लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापनाको साथै आर्थिक सुधारका लागि नयाँ अवसर खुल्यो।
• नयाँ संविधान (२०७२) ले आर्थिक अधिकार, स्वतन्त्रता र नागरिकको आर्थिक हकको संरक्षण गर्ने व्यवस्था गर्यो।

२. संविधान सभाको गठन र आर्थिक नीति निर्माण

• संविधान सभाको गठनले आर्थिक नीति र योजना बनाउनका लागि जनताको सहभागिता बढ्यो।
• आर्थिक समावेशिता र गरिबी उन्मूलनका लागि नयाँ नीति र कार्यक्रमहरूको विकास भयो।

३. बैंकिङ्ग र वित्तीय क्षेत्रको विकास

• आन्दोलनपछि बैंकिङ्ग क्षेत्रमा सुधार भयो र नयाँ बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको स्थापना भयो।
• ग्रामीण क्षेत्रमा वित्तीय पहुँच बढ्यो, जसले गरीब र मध्यमवर्गीय जनतालाई आर्थिक सहयोग पुग्यो।

४. निजी क्षेत्रको विकास र रोजगारीको अवसर

• आन्दोलनपछि निजी क्षेत्रमा लगानी बढ्यो, जसले गरीब र युवाको रोजगारीको अवसर बढ्यो।
• उद्योग र व्यापार क्षेत्रमा नयाँ अवसरहरू सिर्जना भए, जसले आर्थिक विकासमा योगदान पुर्‍यायो।

५. सार्वजनिक खर्च र सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको सुधार

• आन्दोलनपछि सरकारले सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा सुधार गरेर गरीब, बृद्ध र असहाय जनतालाई सहयोग पुर्‍यायो।
• स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक सुरक्षा क्षेत्रमा खर्च बढ्यो, जसले गरीब जनताको जीवनस्तर सुधार्यो।

सामाजिक क्षेत्रमा ल्याएका उपलब्धीहरू

१. राजनैतिक स्वतन्त्रता र मानव अधिकारको संरक्षण

• आन्दोलनले राजतन्त्रको अन्त्य र लोकतान्त्रिक मूल्यहरूको स्थापनाले मानव अधिकार र नागरिक स्वतन्त्रताको संरक्षण गर्यो।
• नयाँ संविधानले नागरिकको सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक अधिकारको संरक्षण गरेको छ।

२. लैङ्गिक समानता र महिला सशक्तिकरण

• आन्दोलनपछि महिला सशक्तिकरण र लैङ्गिक समानताको लागि नयाँ कानून र नीति बनाइएको छ।
• महिला र पुरुषबीचको समानता र सहभागिताको अवसर बढ्यो।

३. सामाजिक समावेशिता र अल्पसङ्ख्यक समुदायको अधिकार

• आन्दोलनले दलित, आदिवासी, जनजाति, मधेशी र थारूजस्ता अल्पसङ्ख्यक समुदायको अधिकारको लागि संघर्ष गरेको थियो।
• नयाँ संविधानले अल्पसङ्ख्यक समुदायको प्रतिनिधित्व र अधिकारको संरक्षण गरेको छ।

४. शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधार

• आन्दोलनपछि शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधार भयो र सरकारले यी क्षेत्रमा बढी बजेट विनियोग गरेको छ।
• ग्रामीण क्षेत्रमा स्वास्थ्य केन्द्र र विद्यालयहरूको संख्या बढ्यो, जसले गरीब जनताको पहुँच बढायो।

५. सांस्कृतिक र भाषिक अधिकारको संरक्षण

• नयाँ संविधानले नेपालको विविधताको सम्मान गर्दै सांस्कृतिक र भाषिक अधिकारको संरक्षण गरेको छ।
• मातृभाषा र स्थानीय संस्कृतिको संरक्षणका लागि नयाँ नीति र कार्यक्रमहरूको विकास भएको छ।

सङ्क्षिप्त समीक्षा

दोस्रो जनआन्दोलनले नेपालको आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा सकारात्मक परिवर्तन ल्यायो। राजनैतिक परिवर्तनको साथै आर्थिक सुधार, सामाजिक समावेशिता र मानव अधिकारको संरक्षणमा यसले महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍यायो। तथापि, आर्थिक असमानता, गरिबी र सामाजिक विभेद जस्ता समस्याहरू पूर्णरूपमा समाधान भएका छैनन्। यसकारण, आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा बढी सुधारका लागि निरन्तर प्रयास आवश्यक छ।