वर्तमान समयमा नेपालको ग्रामीण क्षेत्रबाट शहरी क्षेत्रमा भैरहेको तीव्र बसाईँसराईलाई रोक्नका लागि नेपाल सरकारले के कस्ता कार्य गर्नु पर्ला ? बुँदागत रुपमा सुझाव पेश गर्नुहोस् । [5]

नेपालमा वर्तमान समयमा ग्रामीण क्षेत्रबाट शहरी क्षेत्रमा तीव्र गतिमा भैरहेको बसाईँसराईले विभिन्न सामाजिक, आर्थिक र पर्यावरणीय समस्याहरू ल्याएको छ। यसलाई रोक्नका लागि नेपाल सरकारले निम्नलिखित बुँदागत उपायहरू अपनाउन सक्छ:

१. ग्रामीण क्षेत्रमा आर्थिक विकास र रोजगारी सिर्जना

• ग्रामीण उद्योग र कृषि क्षेत्रमा लगानी बढाउने: ग्रामीण क्षेत्रमा उद्योग, कृषि र पर्यटन क्षेत्रमा सरकारी र निजी क्षेत्रको लगानी बढाउने। उदाहरणका लागि, साना उद्योग, कुटीर उद्योग र कृषि आधारित उद्योगहरूमा प्रोत्साहन दिने।
• रोजगारी सिर्जना गर्ने नीतिहरू: ग्रामीण क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना गर्ने नीतिहरू बनाउने। उदाहरणका लागि, ग्रामीण युवाहरूलाई स्थानीय उद्योगहरूमा रोजगारी दिने, प्रशिक्षण कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने।
• कृषि आधुनिकीकरण: कृषि क्षेत्रमा आधुनिक प्रविधि र तकनीकको प्रयोग बढाउने, कृषि उपजको मूल्य बढाउने र कृषकहरूको आय बढाउने।

२. सामाजिक र सांस्कृतिक विकास

• शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा बढाउने: ग्रामीण क्षेत्रमा शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको पहुँच बढाउने। विद्यालय, अस्पताल र स्वास्थ्य केन्द्रहरूको संख्या बढाउने र गुणस्तर सुधार गर्ने।
• सामुदायिक विकास कार्यक्रमहरू: ग्रामीण क्षेत्रमा सामुदायिक विकास कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने। उदाहरणका लागि, ग्रामीण युवाहरूलाई सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूमा संलग्न गराउने, खेलकुद र कलाकारिता विकास गर्ने।
• सञ्चार र सूचना प्रविधिको पहुँच बढाउने: ग्रामीण क्षेत्रमा इण्टरनेट, मोबाइल नेटवर्क र डिजिटल सेवा बढाउने। यसले ग्रामीण युवाहरूलाई शहरी क्षेत्रमा जाने आवश्यकता कम गर्न सक्छ।

३. भौतिक पूर्वाधारको विकास

• सडक, बिजुली र जलस्रोतको पहुँच बढाउने: ग्रामीण क्षेत्रमा सडक, बिजुली, सञ्चार र जलस्रोतको पहुँच बढाउने। यसले ग्रामीण क्षेत्रको विकासमा सहयोग पुर्‍याउने र शहरी क्षेत्रमा बसाईँसराई कम गर्न सक्छ।
• आवास र बस्ती विकास: ग्रामीण क्षेत्रमा आधुनिक र सस्तो आवासको व्यवस्था गर्ने। यसले ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्ने व्यक्तिहरूलाई आकर्षित गर्न सक्छ।
• आधुनिक प्रविधिको प्रयोग: ग्रामीण क्षेत्रमा आधुनिक प्रविधिको प्रयोग बढाउने। उदाहरणका लागि, सौर्य ऊर्जा, जलविद्युत र अन्य नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूको प्रयोग बढाउने।

४. नीतिगत र कानुनी उपायहरू

• बसाईँसराई नियन्त्रण गर्ने कानुन: ग्रामीण क्षेत्रमा बसाईँसराई नियन्त्रण गर्ने कानुन बनाउने। उदाहरणका लागि, शहरी क्षेत्रमा बसाईँसराई गर्ने व्यक्तिहरूलाई कर लगाउने वा अन्य प्रतिबन्धहरू लगाउने।
• शहरी क्षेत्रमा बसाईँसराई नियन्त्रण: शहरी क्षेत्रमा बसाईँसराई नियन्त्रण गर्ने नीतिहरू बनाउने। उदाहरणका लागि, शहरी क्षेत्रमा आवासको मूल्य बढाउने, भूमि उपयोग नियन्त्रण गर्ने।
• ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्ने व्यक्तिहरूलाई प्रोत्साहन: ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्ने व्यक्तिहरूलाई आर्थिक र सामाजिक लाभहरू प्रदान गर्ने। उदाहरणका लागि, ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्ने व्यक्तिहरूलाई कर छुट, भूमि स्वामित्व र अन्य सुविधाहरू प्रदान गर्ने।

५. सामाजिक सुरक्षा र सामाजिक सहयोग

• सामाजिक सुरक्षा योजना: ग्रामीण क्षेत्रमा सामाजिक सुरक्षा योजना सञ्चालन गर्ने। उदाहरणका लागि, बृद्धावस्थामा पेंशन, बेरोजगारी भत्ता र स्वास्थ्य बीमा प्रदान गर्ने।
• सामाजिक सहयोग कार्यक्रमहरू: ग्रामीण क्षेत्रमा सामाजिक सहयोग कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने। उदाहरणका लागि, गरीबी रेखा मुनिका परिवारहरूका लागि खाद्य सहायता, शिक्षा सहायता र स्वास्थ्य सहायता प्रदान गर्ने।
• सामुदायिक सहभागिता: ग्रामीण क्षेत्रमा सामुदायिक सहभागिता बढाउने। यसले ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्ने व्यक्तिहरूलाई सामाजिक र आर्थिक रूपमा मजबुत बनाउने।

यसरी नेपाल सरकारले ग्रामीण क्षेत्रमा आर्थिक, सामाजिक, भौतिक र नीतिगत उपायहरू अपनाएर ग्रामीण-शहरी बसाईँसराईलाई नियन्त्रण गर्न सक्छ।