'नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध (वि.सं. १८७१ १८७३) नेपालको तत्कालीन राजनीतिक परिस्थितिको उपज हो ।' समीक्षा गर्नुहोस् ।

नेपाल‑अङ्ग्रेज युद्ध (वि.सं. १८७१‑१८७३) को राजनीतिक परिस्थितिको समीक्षा

१. आन्तरिक राजनीतिक परिस्थिती

• राज्यको केन्द्रियकरण र विस्तार नीति
  • पृथ्वी नारायण शाहको एकीकृत नेपालले १८औँ शताब्दीको अन्त्यसम्म सात वटा प्रमुख राज्यलाई समेटी, सीमाना विस्तारको निरन्तर प्रयास गर्यो।
• राज्यको सुदृढीकरण र राजदरबारको सत्तासंघर्ष
  • पृथ्वी नारायणको उत्तराधिकारीहरू (प्रसाद, त्रिभुवन, रजत, आदि) बीच सत्ता संघर्षले प्रशासनिक स्थिरता घटायो।
• सैन्य शक्ति र आर्थिक बोझ
  • निरन्तर युद्धले कर सङ्कलन र जनसंख्यामा थकान ल्यायो, जसले राजदरबारलाई आर्थिक दबाबमा राख्यो।

२. बाह्य राजनीतिक परिस्थिती

• अङ्ग्रेजी ईस्ट इण्डिया कम्पनीको विस्तारवादी नीति
  • कम्पनीले भारतको उत्तर सीमामा व्यापार मार्ग सुरक्षित गर्न, सिमाना विस्तार र कूटनीतिक दबाब प्रयोग गर्यो।
• सिमाना विवाद र कूटनीतिक असफलता
  • १८६०‑को दशकमा काठमान्डु‑सिलिचर र कास्की‑सिमाना सम्बन्धी द्विपक्षीय वार्ता विफल भयो; अङ्ग्रेजीले “अधिकारको उल्लंघन” को दाबी गर्यो।
• अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति सन्तुलन
  • ब्रिटेनको “ग्रेट गेम” को भागस्वरूप, हिमालयी क्षेत्रलाई रणनीतिक बफर जोनको रूपमा हेरेर, नेपाललाई कमजोर देखाउने प्रयास गरियो।

३. आन्तरिक‑बाह्य कारणहरूको अन्तरसम्बन्ध

४. निष्कर्ष

नेपाल‑अङ्ग्रेज युद्ध केवल बाह्य आक्रमणको परिणाम नभएर, नेपालका आन्तरिक विस्तारवादी नीति, राजदरबारको अस्थिरता, र आर्थिक‑सैन्य थकानले अङ्ग्रेजीको रणनीतिक दबाबलाई सहज बनायो। यसले देखाउँछ कि तत्कालीन राजनीतिक परिस्थिती—आन्तरिक र बाह्य दुवै पक्ष—ले युद्धको उत्पत्ति र दिशा निर्धारण गरेको थियो।