नेपालको राणाकालीन राजनीतिक अवस्था प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्यता विपरीत भएता पनि देशको शैक्षिक, कानुनी र सामाजिक क्षेत्रमा सकारात्मक सुधारको थालनी भएको थियो । यसप्रति तपाईंको धारणा पाँच बुँदामा…

नेपालको राणाकालीन राजनीतिक अवस्था प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्यता विपरीत भएता पनि देशको शैक्षिक, कानुनी र सामाजिक क्षेत्रमा सकारात्मक सुधारको थालनी भएको थियो भन्ने कुरा ऐतिहासिक तथ्यहरूले पुष्टि गर्दछ। यसप्रति म मेरो धारणा निम्न बुँदाहरूमा प्रस्तुत गर्दछु:

1. शिक्षा क्षेत्रमा आधुनिकता र सुधारको थालनी राणाकालमा नेपालमा आधुनिक शिक्षा प्रणालीको स्थापना भएको थियो। जङ्गबहादुर राणाको शासनकालमा १८५६ बिसेमा दरबार हाईस्कुल (अहिलेको त्रिचन्द्र क्याम्पस) स्थापना भएको थियो, जसले नेपाली युवाहरूलाई आधुनिक शिक्षाको अवसर प्रदान गरेको थियो। यसैगरी, १८७५ बिसेमा दरबार स्कुलको स्थापना भएको थियो, जसले नेपालमा आधुनिक शिक्षाको विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। यसबाट नेपाली समाजमा ज्ञान र विज्ञानको प्रचार-प्रसार भएको थियो।

2. कानुनी र न्यायिक प्रणालीको विकास राणाकालमा मुलुकी ऐन (१८५४ बिसे)को प्रारम्भ भएको थियो, जसले नेपालमा पहिलोपटक लिखित कानुनको रूपमा व्यवस्था गरेको थियो। यसले समाजमा कानुनी व्यवस्थापनमा पारदर्शिता र नियमितता ल्याएको थियो। यसैगरी, न्यायिक प्रणालीमा सुधार भएको थियो, जसले गर्दा कानुनी प्रक्रियामा निष्पक्षता र तत्परता बढेको थियो। यसले नेपालमा कानुनी राज्यको आधार तयार पार्नमा सहयोग गरेको थियो।

3. सामाजिक सुधार र आधुनिकता राणाकालमा सामाजिक क्षेत्रमा पनि केही सकारात्मक सुधारहरू भएका थिए। जङ्गबहादुर राणाले जाति-प्रथाको विरुद्धमा कडा नीति अपनाएका थिए र समाजमा समता र समानता ल्याउनका लागि पहल गरेका थिए। यसैगरी, महिलाहरूलाई पनि शिक्षा र रोजगारीको अवसर प्रदान गर्ने प्रयास गरिएको थियो। यसले नेपाली समाजमा आधुनिकता र समताको भावना जागृत गरेको थियो।

4. आर्थिक विकास र बुनियादी सुविधाको विस्तार राणाकालमा नेपालको आर्थिक विकासमा पनि केही सुधारहरू भएका थिए। सडक, पुल, रेलमार्ग जस्ता बुनियादी सुविधाहरूको विकास भएको थियो, जसले गर्दा देशको आर्थिक गतिविधिमा सुधार आएको थियो। यसैगरी, कृषि, व्यापार र उद्योग क्षेत्रमा पनि केही सुधारहरू भएका थिए, जसले गर्दा नेपालको आर्थिक स्थिरता बढेको थियो।

5. सामाजिक संरचना र संस्कृति क्षेत्रमा प्रभाव राणाकालमा नेपालको सामाजिक संरचना र संस्कृति क्षेत्रमा पनि केही सकारात्मक परिवर्तनहरू भएका थिए। जङ्गबहादुर राणाले नेपालमा केन्द्रीकृत शासन प्रणालीको स्थापना गरेका थिए, जसले गर्दा देशमा एकता र अखण्डता कायम राख्नमा सहयोग गरेको थियो। यसैगरी, नेपाली संस्कृति र परम्पराको संरक्षणमा पनि ध्यान दिइएको थियो, जसले गर्दा नेपालको सांस्कृतिक धरोहरहरू संरक्षित भएका थिए।

यसरी, राणाकालमा नेपालको शैक्षिक, कानुनी र सामाजिक क्षेत्रमा केही सकारात्मक सुधारहरू भएका थिए, जसले देशको विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। भले पनि यस अवधिमा प्रजातान्त्रिक मूल्यहरूको अभाव थियो, तर यसले नेपालको आधुनिक विकासको आधार तयार पार्नमा सहयोग गरेको थियो।