नेपाली (Nepali)NEB 2074 (old course)
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : (क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित पदहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नुहोस् : म खेतमा काम गर्दै थिएँ । खेतालाहरू कोदालीले खेत खन्दै थिए । रोपाहारहरू छुपुछुपु धान रोप्न लागेका…
6कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : (क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित पदहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नुहोस् : म खेतमा काम गर्दै थिएँ । खेतालाहरू कोदालीले खेत खन्दै थिए । रोपाहारहरू छुपुछुपु धान रोप्न लागेका थिए । खेतका आलीमा एउटा कालो सर्प देखियो । त्यसले मुख 'आँ' गरेर टोकुँला जस्तो गर्यो । मैले त्यसलाई लट्ठीले हिर्काएँ । सर्प मर्यो । मैले मरेको सर्पलाई खेतको आलीबाट पर लगेर एउटा खाल्डामा पुरें । आधा दिनदेखि डराएका खेतालाहरू अब ढुक्क भए । मैले उनीहरूलाई नास्ता खान दिएँ । उनीहरूले मलाई पानी दिए । हामी सबैले रमाउँदै फेरि काम गर्न थाल्यौँ । (ख) तलको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन गर्नुहोस् : मेरी दाइ क्याम्पसमा पढाउनु हुन्छ । उनले विज्ञानमा स्नातकोत्तर गरेकी छन् । उहाँका साथीहरू पनि क्याम्पसमै पढाउँछ । भाउजूले दाइका साथीहरूलाई राम्ररी चिनेको छु । समय समयमा घरमै बोलाएर खाना खुवाउने भएकाले भाउजूसँग सबै खुसी छ । भाउजूको माया र सहयोग पाएकामा दाइ पनि मख्ख छ ।
Answer
(क) रेखाङ्कित पदहरूको कारक पहिचान
नेपाली भाषामा कारक (Case) वाक्यमा क्रियापदको सम्बन्धितता देखाउने शब्दहरू हुन्। यो प्रश्नमा रेखाङ्कित पदहरूको कारक पहिचान गर्नुपर्ने भएकोले, अनुच्छेदमा उल्लेखित शब्दहरूको कारक प्रकार (कर्ता, कर्म, करण, सम्प्रदान, अपादान, सम्बन्ध, अधिकरण) पहिचान गर्नुपर्छ।
अनुच्छेदमा रेखाङ्कित पदहरूको कारक पहिचान:
| रेखाङ्कित पद | वाक्य | कारक प्रकार | कारक चिन्ह | कारकको अर्थ |
|---|---|---|---|---|
| खेतमा | म खेतमा काम गर्दै थिएँ। | अधिकरण कारक | -मा | स्थान/स्थानिक सम्बन्ध |
| कोदालीले | खेतालाहरू कोदालीले खेत खन्दै थिए। | करण कारक | -ले | साधन/कारण |
| छुपुछुपु | रोपाहारहरू छुपुछुपु धान रोप्न लागेका थिए। | रूपकारक (विशेषण) | -छुपुछुपु | क्रियाको विशेषण (रूप) |
| खेतका | खेतका आलीमा एउटा कालो सर्प देखियो। | सम्बन्ध कारक | -का | सम्बन्ध |
| मुख 'आँ' गरेर | त्यसले मुख 'आँ' गरेर टोकुँला जस्तो गर्यो। | करण कारक | -ले/गरेर | क्रियाको साधन/कारण |
| लट्ठीले | मैले त्यसलाई लट्ठीले हिर्काएँ। | करण कारक | -ले | साधन |
| खेतको | मैले मरेको सर्पलाई खेतको आलीबाट पर लगेर एउटा खाल्डामा पुरें। | सम्बन्ध कारक | -को | सम्बन्ध |
| आधा दिनदेखि | आधा दिनदेखि डराएका खेतालाहरू अब ढुक्क भए। | समय कारक (अपादान) | -देखि | समयको प्रारम्भ |
| उनीहरूलाई | मैले उनीहरूलाई नास्ता खान दिएँ। | सम्प्रदान कारक | -लाई | प्राप्तकर्ता |
| मलाई | उनीहरूले मलाई पानी दिए। | सम्प्रदान कारक | -लाई | प्राप्तकर्ता |
(ख) वाक्यहरूको सङ्गति मिलाई पुनर्लेखन
सङ्गति मिलाउने अभ्यासमा वाक्यहरूको क्रम, सम्बन्ध र अर्थको एकरूपता कायम गर्नुपर्छ। यस प्रश्नमा दिइएका वाक्यहरूको क्रम परिवर्तन गरी एकरूपता ल्याउनुपर्छ।
पुनर्लेखन:
मेरो दाइ क्याम्पसमा पढाउनुहुन्छ। उहाँले विज्ञानमा स्नातकोत्तर गरेकी छन्। उहाँका साथीहरू पनि क्याम्पसमै पढाउँछन्। भाउजूले दाइका साथीहरूलाई राम्ररी चिनेकी छिन्। समय-समयमा घरमै बोलाएर खाना खुवाउने भएकाले भाउजूसँग सबै खुसी छन्। भाउजूको माया र सहयोग पाएकामा दाइ पनि मख्ख छन्।
सङ्गति मिलाएर पुनर्लेखन:
मेरो दाइ क्याम्पसमा पढाउनुहुन्छ। उहाँले विज्ञानमा स्नातकोत्तर गरेकी छन्। उहाँका साथीहरू पनि क्याम्पसमै पढाउँछन्। भाउजूले उनीहरूलाई राम्ररी चिनेकी छिन्। उनीहरूले समय-समयमा घरमा बोलाएर खाना खुवाउने भएकाले भाउजूसँग सबै खुसी छन्। भाउजूको माया र सहयोग पाएकामा दाइ पनि मख्ख छन्।
विवरण:
वाक्यहरूको क्रम:
- पहिलो वाक्यमा दाइको कामको उल्लेख गरिएको छ।
- दोस्रो वाक्यमा उहाँको शिक्षा सम्बन्धी जानकारी दिइएको छ।
- तेस्रो वाक्यमा उहाँका साथीहरूको कामको उल्लेख गरिएको छ।
- चौथो वाक्यमा भाउजूले उनीहरूलाई चिनेको उल्लेख गरिएको छ।
- पाँचौँ वाक्यमा भाउजूको व्यवहारको वर्णन गरिएको छ।
- छैटौँ वाक्यमा दाइको खुसीको कारणको उल्लेख गरिएको छ।
सङ्गति मिलाउने कारण:
- भाउजूले दाइका साथीहरूलाई राम्ररी चिनेको छु → भाउजूले उनीहरूलाई राम्ररी चिनेकी छिन् (लिङ्ग र वचन मिलाइएको)
- समय समयमा घरमै बोलाएर खाना खुवाउने भएकाले → उनीहरूले समय-समयमा घरमा बोलाएर खाना खुवाउने भएकाले (वाक्यको सम्बन्ध मिलाइएको)
- भाउजूको माया र सहयोग पाएकामा दाइ पनि मख्ख छ → भाउजूको माया र सहयोग पाएकामा दाइ पनि मख्ख छन् (वचन मिलाइएको)
सङ्क्षिप्त विवरण (कारक र सङ्गति मिलाउने अभ्यास):
कारक पहिचान:
- नेपाली भाषामा कारकहरूको पहिचान गर्नु आवश्यक हुन्छ।
- अधिकरण, करण, सम्बन्ध, सम्प्रदान, अपादान जस्ता कारकहरूको पहिचान गर्नुपर्छ।
- रेखाङ्कित पदहरूको कारक प्रकार, चिन्ह र अर्थ स्पष्ट रूपमा लेख्नुपर्छ।
सङ्गति मिलाउने अभ्यास:
- वाक्यहरूको क्रम, सम्बन्ध र अर्थको एकरूपता कायम गर्नुपर्छ।
- लिङ्ग, वचन, क्रियापदको रूप मिलाउनुपर्छ।
- वाक्यहरूको सम्बन्ध स्पष्ट रूपमा देखाउनुपर्छ।
यस प्रकार, प्रश्न (क) र (ख) दुवैको उत्तर पूर्ण रूपमा तयार गरिएको छ।
Discussion
Loading…