नेपाली (Nepali)NEB 2074 (old course)
(क) तलको अनुच्छेदका आठ वटा सरल वाक्यलाई चार वटा जटिल वाक्यमा परिवर्तन गर्नु होस् : म पहिलो पटक पोखरा गएँ । म अत्यन्तै रमाएँ । तपाईं प्राकृतिक सुन्दरतामा रमाउन चाहनुहुन्छ । तपाईं एक चोटि पोखरा पुग्नु…
8(क) तलको अनुच्छेदका आठ वटा सरल वाक्यलाई चार वटा जटिल वाक्यमा परिवर्तन गर्नु होस् : म पहिलो पटक पोखरा गएँ । म अत्यन्तै रमाएँ । तपाईं प्राकृतिक सुन्दरतामा रमाउन चाहनुहुन्छ । तपाईं एक चोटि पोखरा पुग्नु होस् । उसले पोखराको सराङकोटबाट तल दिइएको गद्यांश पढी अन्त्यमा सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनु होस् : पृथ्वीको सतह र वायु मण्डलको तल्लो तहमा सूर्यबाट आएका विभिन्न विकिरण जम्मा हुन्छन्। यिनै विकिरणका कारण पृथ्वीको सतह तात्ने र चिसिने कार्य भई पृथ्वीको जीव मण्डलमा विभिन्न असर देखा पर्दछन्। त्यस असरलाई हरित गृह प्रभाव भनिन्छ। हरित गृह प्रभावको प्रत्यक्ष सम्बन्ध तापक्रमसँग रहेको छ। विकिरण थपिने क्रम बढ्दै गएकाले विगत केही वर्ष यता पृथ्वीको सतह विस्तारै तात्दै गएको निष्कर्ष वैज्ञानिकहरूले निकालेका छन्। त्यसैका आधारमा नै सन् १९९५ लाई सबभन्दा तातो वर्षका रूपमा लिइन्छ। बितेको सय वर्षमा पृथ्वीको भूमध्यरेखीय क्षेत्रमा ०.४५° सेल्सियस र ध्रुवीय (आर्कटिक) क्षेत्रमा सन् १९६५ देखि यता ५° सेल्सियस तापक्रम बढेको कुरा वैज्ञानिक अनुसन्धानले प्रमाणित गरेको छ। वायुमण्डल विभिन्न ग्याँसहरू मिलेर बनेको हुन्छ। वायुमण्डलमा आयतनका हिसाबले सबभन्दा बढी नाइट्रोजन र अक्सिजन रहेका छन् भने धुलाको कण, जलवाष्प, मिथेन, ओजोन, कार्बन डाइअक्साइड, नाइट्रस अक्साइड आदि नगण्य मात्रामा रहेका छन्। यी मध्ये जलवाष्प, मिथेन, ओजोन, क्लोरोफ्लोरो कार्बन, कार्बन डाइअक्साइड, नाइट्रस अक्साइडले हरित गृह प्रभावमा प्रमुख भूमिका खेलेका हुन्छन्। यी ग्याँसहरूलाई समग्रमा हरित गृह ग्याँस (ग्रिन हाउस ग्याँस) भनिन्छ। सूर्यबाट विभिन्न विकिरण आइ रहेका हुन्छन्। ती मध्ये लघु तरंगका विकिरणहरू पृथ्वीको सतहमा आइ पुगेपछि दीर्घ तरङ्गी विकिरणमा बदलिन्छन्। ती दीर्घ तरङ्गका विकिरणहरू परावर्तित भएर अन्तरिक्षतर्फ नै फर्किने गर्दछन् तर वायुमण्डलमा रहेका विभिन्न ग्याँसहरूमध्ये हरित गृह ग्याँसहरू (कार्बन डाइअक्साइड, क्लोरोफ्लोरो कार्बन, नाइट्रस अक्साइड, जलवाष्प, मिथेन, ओजोन आदि) ले ती दीर्घ तरङ्गका विकिरणलाई अन्तरिक्षतर्फ जान रोकी आफैले सोसेर राख्दछन्। यसरी पृथ्वीमा दीर्घ तरङ्गका
Answer
(क) सरल वाक्यलाई जटिल वाक्यमा परिवर्तन
उत्तर:
१. म पहिलो पटक पोखरा गएँ र म अत्यन्तै रमाएँ। → जटिल वाक्य: म पहिलो पटक पोखरा गएर अत्यन्तै रमाएँ।
२. तपाईं प्राकृतिक सुन्दरतामा रमाउन चाहनुहुन्छ र तपाईं एक चोटि पोखरा पुग्नु होस्। → जटिल वाक्य: तपाईं प्राकृतिक सुन्दरतामा रमाउन चाहनुहुन्छ भने एक चोटि पोखरा पुग्नुहोस्।
३. उसले पोखराको सराङकोटबाट तपाईंलाई प्राकृतिक दृश्य देखाउन सक्छ। → जटिल वाक्य: पोखराको सराङकोटबाट उसले तपाईंलाई प्राकृतिक दृश्य देखाउन सक्छ।
४. तपाईंले पोखरा भ्रमण गर्नुहुन्छ भने तपाईंलाई प्राकृतिक सुन्दरताको अनुभव हुनेछ। → जटिल वाक्य: तपाईंले पोखरा भ्रमण गर्नुहुन्छ भने तपाईंलाई प्राकृतिक सुन्दरताको अनुभव हुनेछ।
(यसरी चार वटा जटिल वाक्य बनाइएको छ।)
(ख) गद्यांशका आधारमा प्रश्नहरूको उत्तर
१. हरित गृह प्रभावको परिचय दिनुहोस्।
उत्तर: हरित गृह प्रभाव पृथ्वीको सतह र वायुमण्डलको तल्लो तहमा सूर्यबाट आएका विकिरणहरू जम्मा हुने प्रक्रिया हो। यी विकिरणहरूले पृथ्वीको तापक्रम नियन्त्रण गर्छन् र जीवमण्डलमा विभिन्न असर पार्छन्। सूर्यबाट आएका लघु तरङ्गका विकिरणहरू पृथ्वीको सतहमा आइपुग्दा दीर्घ तरङ्गी विकिरणमा परिवर्तित हुन्छन्। यी दीर्घ तरङ्गका विकिरणहरू वायुमण्डलमा रहेका हरित गृह ग्याँसहरू (कार्बन डाइअक्साइड, मिथेन, जलवाष्प, ओजोन आदि)ले सोस्दै अन्तरिक्षतर्फ जान नदिने भएकाले पृथ्वीको तापक्रम बढ्छ। यसरी पृथ्वीमा तापक्रम बढ्ने प्रक्रियालाई हरित गृह प्रभाव भनिन्छ।
२. हरित गृह ग्याँसहरूको परिचय दिनुहोस् र यसका प्रकारहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर: वायुमण्डलमा रहेका केही ग्याँसहरूले सूर्यबाट आएका विकिरणहरू सोस्दै पृथ्वीको तापक्रम बढाउने भूमिका खेल्छन्। यी ग्याँसहरूको समूहलाई हरित गृह ग्याँस भनिन्छ। यी ग्याँसहरूको मुख्य प्रकारहरू निम्नानुसार छन्:
| हरित गृह ग्याँसहरू | विशेषता |
|---|---|
| कार्बन डाइअक्साइड (CO₂) | मानव क्रियाकलाप (जलाउने, उद्योग)बाट बढी मात्रामा उत्पन्न हुन्छ। |
| मिथेन (CH₄) | गाईबस्तु, खेती, ग्यास लिकेजबाट उत्पन्न हुन्छ। |
| जलवाष्प (H₂O) | वायुमण्डलमा प्राकृतिक रूपमा रहेको ग्याँस। |
| ओजोन (O₃) | वायुमण्डलको ओजोन परतले सूर्यको हानिकारक विकिरणहरू सोस्छ। |
| नाइट्रस अक्साइड (N₂O) | खेती, औद्योगिक प्रक्रिया, वाहनबाट उत्पन्न हुन्छ। |
| क्लोरोफ्लोरो कार्बन (CFC) | रेफ्रिजरेटर, एयर कन्डिसनरबाट उत्पन्न हुन्छ। |
३. वैज्ञानिकहरूले पृथ्वीको तापक्रम बढ्ने कुरा कसरी प्रमाणित गरेका छन्?
उत्तर: वैज्ञानिकहरूले निम्न आधारमा पृथ्वीको तापक्रम बढ्ने कुरा प्रमाणित गरेका छन्:
- भूमध्यरेखीय क्षेत्रमा तापक्रम बढेको: बितेको सय वर्षमा भूमध्यरेखीय क्षेत्रमा ०.४५° सेल्सियस तापक्रम बढेको छ।
- ध्रुवीय क्षेत्रमा तापक्रम बढेको: सन् १९६५ देखि ध्रुवीय (आर्कटिक) क्षेत्रमा ५° सेल्सियस तापक्रम बढेको छ।
- सन् १९९५ सबभन्दा तातो वर्ष: वैज्ञानिकहरूले सन् १९९५ लाई सबभन्दा तातो वर्षका रूपमा लिइएको छ।
- विकिरणको असर: सूर्यबाट आएका विकिरणहरू बढ्दै गएकाले पृथ्वीको तापक्रम बढेको छ।
४. हरित गृह ग्याँसहरूले कसरी तापक्रम बढाउँछन्?
उत्तर: हरित गृह ग्याँसहरूले निम्न प्रक्रियाबाट तापक्रम बढाउँछन्:
- सूर्यबाट आएका लघु तरङ्गका विकिरणहरू पृथ्वीको सतहमा आइपुग्दा दीर्घ तरङ्गी विकिरणमा परिवर्तित हुन्छन्।
- वायुमण्डलमा रहेका हरित गृह ग्याँसहरू (कार्बन डाइअक्साइड, मिथेन, जलवाष्प आदि)ले दीर्घ तरङ्गका विकिरणहरू सोस्दछन्।
- यसरी सोसिएका विकिरणहरू पृथ्वीको सतहमा फर्केर आउँछन् र तापक्रम बढाउँछन्।
- यस प्रक्रियालाई हरित गृह प्रभाव भनिन्छ, जसले गर्दा पृथ्वीको तापक्रम बढ्छ।
५. वायुमण्डलमा रहेका मुख्य ग्याँसहरूको नाम र मात्राको उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर: वायुमण्डलमा रहेका मुख्य ग्याँसहरूको नाम र मात्राको विवरण निम्नानुसार छ:
| ग्याँसहरू | मात्रा (आयतनका हिसाबले) | विशेषता |
|---|---|---|
| नाइट्रोजन (N₂) | ७८% | सबभन्दा बढी मात्रामा रहेको ग्याँस। |
| अक्सिजन (O₂) | २१% | प्राणवायुको रूपमा प्रयोग हुन्छ। |
| आर्गन (Ar) | ०.९३% | निष्क्रिय ग्याँस। |
| कार्बन डाइअक्साइड (CO₂) | ०.०४% | हरित गृह ग्याँस। |
| जलवाष्प (H₂O) | ०-४% (परिवर्तनशील) | मौसमको प्रभावमा परिवर्तन हुन्छ। |
| मिथेन (CH₄) | ०.०००१८% | हरित गृह ग्याँस। |
| ओजोन (O₃) | नगण्य मात्रामा | वायुमण्डलको ओजोन परतमा रहेको। |
६. हरित गृह प्रभावले कस्ता असर पार्छ?
उत्तर: हरित गृह प्रभावले निम्न असर पार्छ:
- तापक्रम बढ्ने: पृथ्वीको तापक्रम बढ्दै गएको छ, जसले गर्दा ग्लेशियर पग्लिरहेका छन्।
- जलवायु परिवर्तन: मौसममा असामान्यता आउँदैछ, जस्तै: बाढी, सूखा, चक्रवात।
- जैविक विविधतामा असर: केही प्रजातिहरू लोप हुने खतरा छ।
- समुद्री जलस्तर बढ्ने: ग्लेशियर पग्ल्दा समुद्रको जलस्तर बढ्दैछ।
- कृषिमा असर: फसलहरूको उत्पादनमा कमी आउँदैछ।
७. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर: हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुका मुख्य कारणहरू:
- जलाउने: कोइला, पेट्रोलियम उत्पादनहरू जलाउँदा कार्बन डाइअक्साइड बढ्छ।
- औद्योगिक क्रियाकलाप: कारखानाहरूबाट नाइट्रस अक्साइड, मिथेन आदि बढ्छ।
- वाहनहरू: गाडी, विमानबाट कार्बन डाइअक्साइड र नाइट्रस अक्साइड बढ्छ।
- खेती: गाईबस्तु, खेतीबाट मिथेन र नाइट्रस अक्साइड बढ्छ।
- वन विनाश: वृक्षहरूले कार्बन डाइअक्साइड सोस्ने क्षमता कम हुन्छ।
८. हरित गृह प्रभावलाई कम गर्नका लागि के गर्न सकिन्छ?
उत्तर: हरित गृह प्रभावलाई कम गर्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
- वृक्षारोपण: वृक्षहरूले कार्बन डाइअक्साइड सोस्छन्।
- जलाउने कम गर्ने: सौर्य ऊर्जा, पवन ऊर्जा प्रयोग गर्ने।
- वाहनहरूको प्रयोग कम गर्ने: सार्वजनिक यातायात प्रयोग गर्ने।
- औद्योगिक प्रदूषण कम गर्ने: प्रदूषण नियन्त्रणका उपायहरू अपनाउने।
- जैविक विविधता संरक्षण: वन्यजन्तु र वनहरूको संरक्षण गर्ने।
९. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्दा कस्ता समस्याहरू हुन्छन्?
उत्तर: हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्दा निम्न समस्याहरू हुन्छन्:
- ग्लोबल वार्मिङ: पृथ्वीको तापक्रम बढ्दैछ।
- जलवायु परिवर्तन: मौसममा असामान्यता आउँदैछ।
- समुद्री जलस्तर बढ्ने: ग्लेशियर पग्ल्दा समुद्रको जलस्तर बढ्छ।
- जैविक विविधताको ह्रास: केही प्रजातिहरू लोप हुने खतरा छ।
- स्वास्थ्य समस्या: प्रदूषणले स्वास्थ्यमा असर पार्छ।
१०. हरित गृह प्रभाव र ग्लोबल वार्मिङमा अन्तर कस्तो छ?
उत्तर:
| हरित गृह प्रभाव | ग्लोबल वार्मिङ |
|---|---|
| पृथ्वीको तापक्रम नियन्त्रण गर्ने प्रक्रिया हो। | पृथ्वीको तापक्रम बढ्ने अवस्था हो। |
| प्राकृतिक प्रक्रिया हो। | मानव क्रियाकलापका कारण हुने समस्या हो। |
| वायुमण्डलमा रहेका ग्याँसहरूले विकिरण सोस्दछन्। | हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्दा तापक्रम बढ्छ। |
| पृथ्वीको तापक्रम स्थिर राख्ने भूमिका खेल्छ। | तापक्रम बढ्दा जलवायु परिवर्तन हुन्छ। |
११. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभाव कस्तो हुन्छ?
उत्तर: हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्दा निम्न प्रभावहरू हुन्छन्:
- तापक्रम बढ्ने: पृथ्वीको तापक्रम बढ्दैछ।
- जलवायु परिवर्तन: मौसममा असामान्यता आउँदैछ।
- ग्लेशियर पग्ल्ने: हिमनदीहरू पग्ल्दैछन्।
- समुद्री जलस्तर बढ्ने: समुद्रको जलस्तर बढ्दैछ।
- जैविक विविधताको ह्रास: केही प्रजातिहरू लोप हुने खतरा छ।
१२. हरित गृह प्रभावलाई कम गर्नका लागि सरकारले के गर्न सक्छ?
उत्तर: सरकारले हरित गृह प्रभावलाई कम गर्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सक्छ:
- वृक्षारोपण अभियान: वृक्षहरू रोप्ने कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।
- प्रदूषण नियन्त्रण: औद्योगिक प्रदूषण कम गर्ने।
- सौर्य ऊर्जा प्रयोग: सौर्य ऊर्जा र पवन ऊर्जा प्रयोग गर्न प्रोत्साहन गर्ने।
- वाहनहरूको नियमन: प्रदूषण कम गर्ने वाहनहरूको प्रयोग बढाउने।
- जैविक विविधता संरक्षण: वन्यजन्तु र वनहरूको संरक्षण गर्ने।
१३. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको कारणहरू र असरहरूको तुलना गर्नुहोस्।
उत्तर:
| कारणहरू | असरहरू |
|---|---|
| जलाउने (कोइला, पेट्रोलियम) | तापक्रम बढ्ने |
| औद्योगिक क्रियाकलाप | जलवायु परिवर्तन |
| वाहनहरूको प्रयोग | ग्लेशियर पग्ल्ने |
| खेती र गाईबस्तु | समुद्री जलस्तर बढ्ने |
| वन विनाश | जैविक विविधताको ह्रास |
१४. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि व्यक्तिगत स्तरमा के गर्न सकिन्छ?
उत्तर: व्यक्तिगत स्तरमा हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
- वृक्षारोपण: घरको आँगनमा वृक्ष रोप्ने।
- जलाउने कम गर्ने: सौर्य ऊर्जा प्रयोग गर्ने।
- सार्वजनिक यातायात प्रयोग गर्ने: गाडीको प्रयोग कम गर्ने।
- प्लास्टिकको प्रयोग कम गर्ने: पुनः प्रयोगयोग्य सामग्री प्रयोग गर्ने।
- जल संरक्षण: जलको बर्बाद गर्ने कामहरू कम गर्ने।
१५. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि विद्यालय स्तरमा के गर्न सकिन्छ?
उत्तर: विद्यालय स्तरमा हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
- वृक्षारोपण अभियान: विद्यालयमा वृक्षारोपण गर्ने।
- जल संरक्षण: जलको बर्बाद गर्ने कामहरू कम गर्ने।
- पुनः प्रयोगयोग्य सामग्री प्रयोग: प्लास्टिकको प्रयोग कम गर्ने।
- सौर्य ऊर्जा प्रयोग: विद्यालयमा सौर्य ऊर्जा प्रयोग गर्ने।
- जागरूकता अभियान: विद्यार्थीहरूमा पर्यावरण संरक्षणको बारेमा जागरूकता फैलाउने।
१६. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि सरकारी स्तरमा के गर्न सकिन्छ?
उत्तर: सरकारी स्तरमा हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
- वृक्षारोपण अभियान: राष्ट्रिय स्तरमा वृक्षारोपण गर्ने।
- प्रदूषण नियन्त्रण: औद्योगिक प्रदूषण कम गर्ने।
- सौर्य ऊर्जा प्रयोग: सौर्य ऊर्जा र पवन ऊर्जा प्रयोग गर्न प्रोत्साहन गर्ने।
- वाहनहरूको नियमन: प्रदूषण कम गर्ने वाहनहरूको प्रयोग बढाउने।
- जैविक विविधता संरक्षण: वन्यजन्तु र वनहरूको संरक्षण गर्ने।
१७. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा के गर्न सकिन्छ?
उत्तर: अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
- पेरिस समझौता: हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा कम गर्ने लक्ष्य तय गर्ने।
- वृक्षारोपण अभियान: अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा वृक्षारोपण गर्ने।
- प्रदूषण नियन्त्रण: औद्योगिक प्रदूषण कम गर्ने।
- सौर्य ऊर्जा प्रयोग: सौर्य ऊर्जा र पवन ऊर्जा प्रयोग गर्न प्रोत्साहन गर्ने।
- जैविक विविधता संरक्षण: अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा वन्यजन्तु र वनहरूको संरक्षण गर्ने।
१८. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि नेपालमा के गर्न सकिन्छ?
उत्तर: नेपालमा हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:
- वृक्षारोपण अभियान: नेपालमा वृक्षारोपण गर्ने।
- जल संरक्षण: जलको बर्बाद गर्ने कामहरू कम गर्ने।
- सौर्य ऊर्जा प्रयोग: सौर्य ऊर्जा र पवन ऊर्जा प्रयोग गर्न प्रोत्साहन गर्ने।
- वाहनहरूको नियमन: प्रदूषण कम गर्ने वाहनहरूको प्रयोग बढाउने।
- जैविक विविधता संरक्षण: नेपालका वन्यजन्तु र वनहरूको संरक्षण गर्ने।
१९. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि विद्यार्थीहरूले के गर्न सक्छन्?
उत्तर: विद्यार्थीहरूले हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सक्छन्:
- वृक्षारोपण: घरमा वृक्ष रोप्ने।
- जल संरक्षण: जलको बर्बाद गर्ने कामहरू कम गर्ने।
- पुनः प्रयोगयोग्य सामग्री प्रयोग: प्लास्टिकको प्रयोग कम गर्ने।
- सौर्य ऊर्जा प्रयोग: सौर्य ऊर्जा प्रयोग गर्ने।
- जागरूकता फैलाउने: परिवार र मित्रहरूलाई पर्यावरण संरक्षणको बारेमा जागरूक गर्ने।
२०. हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि नेपाल सरकारले के गर्न सक्छ?
उत्तर: नेपाल सरकारले हरित गृह ग्याँसहरूको मात्रा बढ्नुको प्रभावलाई कम गर्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सक्छ:
- वृक्षारोपण अभियान: राष्ट्रिय स्तरमा वृक्षारोपण गर्ने।
- प्रदूषण नियन्त्रण: औद्योगिक प्रदूषण कम गर्ने।
- सौर्य ऊर्जा प्रयोग: सौर्य ऊर्जा र पवन ऊर्जा प्रयोग गर्न प्रोत्साहन गर्ने।
- वाहनहरूको नियमन: प्रदूषण कम गर्ने वाहनहरूको प्रयोग बढाउने।
- जैविक विविधता संरक्षण: नेपालका वन्यजन्तु र वनहरूको संरक्षण गर्ने।
(यसरी गद्यांशका आधारमा प्रश्नहरूको उत्तर दिन सकिन्छ।)
Discussion
Loading…