कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् : (क) 'एक चिहान' उपन्यासमा के कस्ता सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोध गरिएको छ ? स्पष्ट पार्नुहोस् । [?] (ख) 'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली'

**उत्तर (ख) – 'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली' कविताको समीक्षात्मक विश्लेषण**

**१. कविताको परिचय**
'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली' कविता नेपाली साहित्यको आधुनिक युगको एक प्रमुख कविता हो । यस कविताको रचना **लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा**ले गरेका हुन् । देवकोटा नेपाली कविताको एक महान् कवि हुन्, जसले नेपाली कवितामा नयाँ आयाम थपेका थिए । यस कवितामा कवि नेपाली समाज, संस्कृति र प्राकृतिक सौन्दर्यको गहन सम्बन्धलाई उजागर गरेका छन् ।

**२. कविताको विषयवस्तु**
यस कविताको केन्द्रिय विषय नेपाली जनताको आन्तरिक चेतना र प्राकृतिक सौन्दर्यको सम्बन्ध हो । कवि हिमालयलाई नेपाली जनताको आन्तरिक चेतनाको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । कवितामा हिमचुलीले नेपाली जनतालाई आफ्नो बुलावामा पुग्न आग्रह गरेको छ । यसले नेपाली जनताको आन्तरिक शक्तिको जागरण र प्राकृतिक सौन्दर्यको महत्त्वलाई उजागर गर्दछ ।

**३. कविताको भाषिक विशेषता**
- **प्रतीकात्मकता** : कवितामा हिमचुली प्राकृतिक सौन्दर्यको प्रतीक मात्र नभई नेपाली जनताको आन्तरिक चेतनाको प्रतीक पनि हो । यसले नेपाली जनताको आन्तरिक शक्तिको जागरणलाई प्रेरित गर्दछ ।
- **रोमाञ्चकता** : कविताको भाषा रोमाञ्चक र भावुक छ । कविले हिमचुलीको बुलावामा पुग्न आग्रह गरेको छ, जसले पाठकलाई भावुक बनाउँछ ।
- **प्राकृतिक सौन्दर्य** : कवितामा हिमचुलीको सौन्दर्यलाई गहन रूपमा वर्णन गरिएको छ । यसले प्राकृतिक सौन्दर्यको महत्त्वलाई उजागर गर्दछ ।

**४. कविताको सामाजिक संदेश**
यस कविताको मुख्य संदेश नेपाली जनताको आन्तरिक चेतनाको जागरण र प्राकृतिक सौन्दर्यको महत्त्व हो । कविले नेपाली जनतालाई आफ्नो आन्तरिक शक्तिको जागरण गर्न आग्रह गरेका छन् । यसले नेपाली जनतालाई आफ्नो संस्कृति र परम्पराको सम्मान गर्न प्रेरित गर्दछ ।

**५. कविताको कला र शैली**
- **चित्रात्मकता** : कवितामा प्राकृतिक सौन्दर्यको चित्रण गरिएको छ, जसले पाठकलाई मनोहारी बनाउँछ ।
- **भावुकता** : कविताको भाषा भावुक छ, जसले पाठकलाई भावुक बनाउँछ ।
- **संरचना** : कविताको संरचना सरल र सहज छ, जसले पाठकलाई सहज रूपमा बुझ्न सक्छन् ।

**६. कविताको महत्त्व**
यस कविताको महत्त्व नेपाली साहित्यमा अत्यधिक छ । यसले नेपाली जनताको आन्तरिक चेतनाको जागरण र प्राकृतिक सौन्दर्यको महत्त्वलाई उजागर गरेको छ । यसले नेपाली साहित्यमा नयाँ आयाम थपेको छ ।

**७. निष्कर्ष**
'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली' कविता नेपाली साहित्यको एक महान् कविता हो । यसले नेपाली जनताको आन्तरिक चेतनाको जागरण र प्राकृतिक सौन्दर्यको महत्त्वलाई उजागर गरेको छ । कविताको भाषिक विशेषता, सामाजिक संदेश र कला शैलीले यसलाई नेपाली साहित्यमा एक विशेष स्थान प्रदान गरेको छ ।

---
**उत्तर (क) – 'एक चिहान' उपन्यासमा सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोध**

**१. उपन्यासको परिचय**
'एक चिहान' उपन्यासको लेखक **भूपी शेरचन** हुन् । यस उपन्यासमा नेपाली समाजमा प्रचलित विभिन्न सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको गहन विश्लेषण गरिएको छ । उपन्यासमा नेपाली समाजको सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक अवस्थाको चित्रण गरिएको छ ।

**२. उपन्यासमा उल्लेखित सामाजिक कुरीति र कुसंस्कार**
'एक चिहान' उपन्यासमा निम्नलिखित सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोध गरिएको छ :

- **जातिपातको भेदभाव** :
  उपन्यासमा जातिपातको भेदभावको गहन चित्रण गरिएको छ । नेपाली समाजमा जातिपातको आधारमा मानिसहरूको विभाजन गरिएको छ । यसले समाजमा असमानता र विभेदको वातावरण सिर्जना गर्दछ । उपन्यासमा जातिपातको भेदभावले गरीब र पिछडिएका वर्गलाई कसरी पीडित बनाउँछ भन्ने चित्रण गरिएको छ ।

- **स्त्रीको दासता** :
  उपन्यासमा स्त्रीको दासताको चित्रण गरिएको छ । नेपाली समाजमा स्त्रीलाई पुरुषको दासका रूपमा हेर्ने प्रवृत्ति छ । यसले स्त्रीको मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्दछ । उपन्यासमा स्त्रीको दासताको विरोध गरिएको छ र स्त्रीलाई स्वतन्त्र र सम्मानित बनाउनु पर्ने संदेश दिइएको छ ।

- **अन्धविश्वास र अज्ञानता** :
  उपन्यासमा अन्धविश्वास र अज्ञानताको चित्रण गरिएको छ । नेपाली समाजमा अन्धविश्वास र अज्ञानताले गरीब र पिछडिएका वर्गलाई कसरी शोषण गर्दछ भन्ने चित्रण गरिएको छ । उपन्यासमा अन्धविश्वास र अज्ञानताको विरोध गरिएको छ र ज्ञान र विज्ञानको महत्त्वलाई उजागर गरिएको छ ।

- **सामाजिक असमानता** :
  उपन्यासमा सामाजिक असमानताको चित्रण गरिएको छ । नेपाली समाजमा धन, जाति र वर्गको आधारमा असमानता छ । यसले समाजमा विभेद र शोषणको वातावरण सिर्जना गर्दछ । उपन्यासमा सामाजिक असमानताको विरोध गरिएको छ र समाजमा समानता र न्यायको महत्त्वलाई उजागर गरिएको छ ।

- **शिक्षाको अभाव** :
  उपन्यासमा शिक्षाको अभावको चित्रण गरिएको छ । नेपाली समाजमा शिक्षाको अभावले गरीब र पिछडिएका वर्गलाई कसरी पछाडि पार्दछ भन्ने चित्रण गरिएको छ । उपन्यासमा शिक्षाको महत्त्वलाई उजागर गरिएको छ र शिक्षाको माध्यमबाट समाजमा परिवर्तन ल्याउनु पर्ने संदेश दिइएको छ ।

**३. उपन्यासमा सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोधको तरीका**
उपन्यासमा सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोध निम्नलिखित तरिकाले गरिएको छ :

- **चित्रण** :
  उपन्यासमा सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको चित्रण गरिएको छ । यसले पाठकलाई समाजमा प्रचलित कुरीति र कुसंस्कारको वास्तविकता बुझ्न मद्दत गर्दछ ।

- **विरोध** :
  उपन्यासमा सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोध गरिएको छ । यसले पाठकलाई समाजमा परिवर्तन ल्याउन प्रेरित गर्दछ ।

- **सन्देश** :
  उपन्यासमा सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोध गर्ने सन्देश दिइएको छ । यसले पाठकलाई समाजमा परिवर्तन ल्याउन प्रेरित गर्दछ ।

**४. उपन्यासको महत्त्व**
'एक चिहान' उपन्यास नेपाली साहित्यमा एक महान् उपन्यास हो । यसले नेपाली समाजमा प्रचलित सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको गहन चित्रण गरेको छ । उपन्यासले नेपाली समाजमा परिवर्तन ल्याउन प्रेरित गर्दछ ।

**५. निष्कर्ष**
'एक चिहान' उपन्यासमा नेपाली समाजमा प्रचलित सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको गहन चित्रण गरिएको छ । उपन्यासले जातिपातको भेदभाव, स्त्रीको दासता, अन्धविश्वास र अज्ञानता, सामाजिक असमानता र शिक्षाको अभावजस्ता कुरीति र कुसंस्कारको विरोध गरेको छ । उपन्यासले नेपाली समाजमा परिवर्तन ल्याउन प्रेरित गर्दछ ।

---
**सन्दर्भ सामग्री**
- देवकोटा, लक्ष्मीप्रसाद। 'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली' कविता।
- शेरचन, भूपी। 'एक चिहान' उपन्यास।