कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् : (क) 'एक चिहान' उपन्यासका पात्र नानीथकुँ र रञ्जनादेवीका चरित्रको तुलना गर्नुहोस् । [८] OR (ख) हकिङले मानवीय चेतनालाई उचाइमा पुऱ्याउन के कस्ता कामहरू…

**उत्तर:**

**क) 'एक चिहान' उपन्यासका पात्र नानीथकुँ र रञ्जनादेवीका चरित्रको तुलना**

'एक चिहान' उपन्यासका प्रमुख पात्र नानीथकुँ र रञ्जनादेवीका चरित्रमा धेरै अन्तर र समानता पाइन्छ। यी दुई पात्रहरूको चरित्र तुलना गर्दा नेपाली समाजमा महिलाको स्थान, उनको संघर्ष र स्वतन्त्रता प्राप्तिको प्रयासलाई बुझ्न सकिन्छ। तुलनात्मक अध्ययनका लागि निम्न तालिका तयार गरिएको छ:

| **तुलनात्मक आधार**       | **नानीथकुँ**                                                                 | **रञ्जनादेवी**                                                                 |
|------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|
| **परिचय**                 | उपन्यासको केन्द्रिय पात्र, एक युवा महिला जसले आफ्नो स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि संघर्ष गर्छिन्। | उपन्यासको सहायक पात्र, एक परम्परागत परिवारकी महिला जसले परम्पराको बन्धनमा बाँधिएकी छिन्। |
| **परिवारिक पृष्ठभूमि**    | आफ्नो परिवारबाट स्वतन्त्र हुने प्रयास गर्छिन्, आफ्नो इच्छा र स्वतन्त्रताको लागि लड्छिन्। | परम्परागत परिवारमा बाँधिएकी छिन्, परिवारको इच्छा र नियमहरू पालन गर्न बाध्य छिन्। |
| **सामाजिक भूमिका**        | समाजमा स्वतन्त्र र आत्मनिर्भर महिला हुनको लागि संघर्ष गर्छिन्, आफ्नो स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि लड्छिन्। | समाजमा परम्परागत भूमिकामा बाँधिएकी छिन्, परिवार र समाजको अपेक्षाअनुसार व्यवहार गर्छिन्। |
| **सङ्घर्ष**                 | आफ्नो स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि आफ्नो परिवार र समाजसँग संघर्ष गर्छिन्। | आफ्नो इच्छा र स्वतन्त्रताको लागि संघर्ष गर्न सक्दैनन्, परम्पराको बन्धनमा बाँधिएकी छिन्। |
| **स्वतन्त्रता र स्वाभिमान**  | आफ्नो स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि लड्छिन्, आफ्नो इच्छा र चाहनालाई प्राथमिकता दिन्छिन्। | आफ्नो स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि संघर्ष गर्न सक्दैनन्, परिवार र समाजको इच्छा पालन गर्छिन्। |
| **समाजमा प्रतिबिम्ब**      | आधुनिक महिलाको प्रतिनिधित्व गर्छिन्, जसले आफ्नो स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि लड्छिन्। | परम्परागत महिलाको प्रतिनिधित्व गर्छिन्, जसले परिवार र समाजको इच्छा पालन गर्छिन्। |
| **उपन्यासमा भूमिका**      | उपन्यासको केन्द्रिय पात्रको रूपमा प्रस्तुत, जसले उपन्यासको मुख्य विषयवस्तुको विकास गर्छिन्। | उपन्यासको सहायक पात्रको रूपमा प्रस्तुत, जसले नानीथकुँको चरित्रसँग तुलना गर्न सकिन्छ। |
| **सन्देश**                 | महिलाको स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि संघर्ष गर्नुपर्ने सन्देश दिन्छिन्। | परम्परागत बन्धनहरूको बिरूद्ध संघर्ष गर्नुपर्ने सन्देश दिन्छिन्। |

**विवेचना:**

नानीथकुँ र रञ्जनादेवी दुवै पात्रहरू नेपाली समाजमा महिलाको स्थान र उनको संघर्षलाई प्रतिबिम्बित गर्छन्। नानीथकुँ एक आधुनिक महिला हो जसले आफ्नो स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि संघर्ष गर्छिन्। उनको चरित्रले महिलाको स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि लड्नुपर्ने सन्देश दिन्छ। उनको संघर्षले आधुनिक महिलाको जागरण र स्वतन्त्रता प्राप्तिको प्रयासलाई दर्शाउँछ।

दूस्रो तर्फ, रञ्जनादेवी एक परम्परागत महिला हो जसले परिवार र समाजको इच्छा पालन गर्छिन्। उनको चरित्रले परम्परागत बन्धनहरूको बिरूद्ध संघर्ष गर्नुपर्ने सन्देश दिन्छ। रञ्जनादेवीको चरित्रले नेपाली समाजमा महिलाको स्थान र उनको संघर्षलाई दर्शाउँछ, जहाँ महिलाहरू परम्परागत बन्धनहरूमा बाँधिएकी छन्।

दुवै पात्रहरूको तुलनात्मक अध्ययनले नेपाली समाजमा महिलाको स्थान र उनको संघर्षलाई बुझ्न मद्दत गर्छ। नानीथकुँको चरित्रले आधुनिक महिलाको जागरण र स्वतन्त्रता प्राप्तिको प्रयासलाई दर्शाउँछ भने रञ्जनादेवीको चरित्रले परम्परागत बन्धनहरूको बिरूद्ध संघर्ष गर्नुपर्ने सन्देश दिन्छ।

**निष्कर्ष:**

'एक चिहान' उपन्यासमा नानीथकुँ र रञ्जनादेवीका चरित्रको तुलना गर्दा नेपाली समाजमा महिलाको स्थान र उनको संघर्षलाई बुझ्न सकिन्छ। नानीथकुँको चरित्रले आधुनिक महिलाको स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लागि संघर्ष गर्नुपर्ने सन्देश दिन्छ भने रञ्जनादेवीको चरित्रले परम्परागत बन्धनहरूको बिरूद्ध संघर्ष गर्नुपर्ने सन्देश दिन्छ। दुवै पात्रहरूको चरित्रले नेपाली समाजमा महिलाको स्थान र उनको संघर्षलाई प्रतिबिम्बित गर्छन्।