१७. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् : [८] (क) डाक्टर गोदत्तप्रसाद कस्तो पात्र हो र उसले नानी थकुँलाई किन आफ्नी बनाउन सकेन ? 'एक चिहान' उपन्यासका आधारमा विवेचना गर्नुहोस् । (ख) "दृढ इच्छा…

### **(क) डाक्टर गोदत्तप्रसाद कस्तो पात्र हो र उसले नानी थकुँलाई किन आफ्नी बनाउन सकेन ? 'एक चिहान' उपन्यासका आधारमा विवेचना**

**डाक्टर गोदत्तप्रसादको पात्र चित्रण र नानी थकुँलाई आफ्नी बनाउन नसक्ने कारणहरू**

'एक चिहान' उपन्यासमा डाक्टर गोदत्तप्रसादको पात्र एक जटिल मानसिकता र द्वन्द्वपूर्ण व्यक्तित्वको प्रतिनिधित्व गर्दछ। उनको चरित्रलाई निम्न बुँदाहरूमा विश्लेषण गर्न सकिन्छ:

#### **१. डाक्टर गोदत्तप्रसादको पात्रको विशेषता**
- **शिक्षित र बुद्धिमान**: गोदत्तप्रसाद एक चिकित्सक हुनुका साथै शिक्षित र बुद्धिमान व्यक्तित्वका धनी हुन्। उनको चिकित्सकीय ज्ञान र वैज्ञानिक दृष्टिकोणले उनलाई समाजमा सम्मानित बनाउँछ।
- **आर्थिक रूपमा सम्पन्न**: उपन्यासमा उनी आर्थिक रूपमा सम्पन्न व्यक्तित्वका रूपमा चित्रित छन्। उनी आफ्नो धन र सामाजिक प्रतिष्ठाको प्रयोग गर्न सक्ने क्षमता राख्छन्।
- **सामाजिक प्रतिष्ठा र स्वार्थ**: गोदत्तप्रसादको चरित्रमा स्वार्थ र सामाजिक प्रतिष्ठाको चासो देखिन्छ। उनी आफ्नो सामाजिक छवि र प्रतिष्ठा कायम राख्न चाहन्छन्।
- **मनोवैज्ञानिक द्वन्द्व**: उनको मनमा नानी थकुँप्रति आकर्षण र आफ्नो सामाजिक प्रतिष्ठा बीच द्वन्द्व रहन्छ। उनी आफ्नो इच्छा र सामाजिक दबाबबीच फस्छन्।
- **अनिश्चितता र डर**: गोदत्तप्रसादले आफ्नो निर्णयमा अनिश्चितता र डर महसुस गर्छन्। उनी आफ्नो निर्णयको परिणामको डरले नानी थकुँलाई आफ्नी बनाउन सकेनन्।

#### **२. गोदत्तप्रसादले नानी थकुँलाई आफ्नी बनाउन नसक्ने कारणहरू**
- **सामाजिक प्रतिष्ठाको डर**: गोदत्तप्रसादले आफ्नो सामाजिक प्रतिष्ठा र छवि कायम राख्न चाहन्छन्। उनी थकुँको परिवार र समाजमा उनीको प्रतिष्ठा खतरा महसुस गर्छन्। थकुँको परिवारमा उनीको आर्थिक र सामाजिक स्थिति भिन्न हुने भएकाले उनी आफ्नो निर्णयमा सजग हुन्छन्।
- **आर्थिक असमानता**: गोदत्तप्रसाद आर्थिक रूपमा सम्पन्न हुनुका साथै थकुँको परिवार गरीबी र असुरक्षा भएको हुन्छ। उनी आफ्नो आर्थिक स्थिति र थकुँको परिवारको बीचको फरकले आफ्नो सम्बन्धलाई जोखिममा पार्न चाहन्नन्।
- **मनोवैज्ञानिक असुरक्षा**: गोदत्तप्रसादले आफ्नो निर्णयको परिणामको डर महसुस गर्छन्। उनी थकुँको परिवार र समाजबाट अस्वीकृति वा निन्दा भोग्नुको डरले आफ्नो निर्णयमा सजग हुन्छन्।
- **आफ्नो स्वार्थ र इच्छाको द्वन्द्व**: गोदत्तप्रसादले थकुँप्रति आफ्नो आकर्षण र इच्छा महसुस गर्छन्, तर उनी आफ्नो स्वार्थ र सामाजिक प्रतिष्ठाको कारणले आफ्नो निर्णयमा सजग हुन्छन्। उनी आफ्नो इच्छा र स्वार्थबीचको संतुलन खोज्न असमर्थ हुन्छन्।
- **सामाजिक दबाब र अपेक्षा**: गोदत्तप्रसादले आफ्नो परिवार र समाजबाट आफ्नो विवाहको विषयमा अपेक्षा र दबाब महसुस गर्छन्। उनी आफ्नो परिवार र समाजको अपेक्षालाई पूरा गर्न चाहन्छन्, जसले गर्दा उनी थकुँप्रति आफ्नो सम्बन्धलाई अगाडि बढाउन सकेनन्।

#### **३. उपन्यासमा गोदत्तप्रसादको पात्रको महत्त्व**
- गोदत्तप्रसादको पात्रले समाजमा व्याप्त असमानता, स्वार्थ र प्रतिष्ठाको चासोलाई उजागर गर्दछ।
- उनको चरित्रले मानिसहरूको मनोवैज्ञानिक द्वन्द्व र निर्णय प्रक्रियाको चित्रण गर्दछ।
- उपन्यासमा गोदत्तप्रसादको पात्रले समाजमा व्याप्त सामाजिक र आर्थिक असमानताको प्रभावलाई पनि दर्शाउँछ।

**निष्कर्ष**
डाक्टर गोदत्तप्रसादको पात्र एक जटिल र द्वन्द्वपूर्ण व्यक्तित्वको प्रतिनिधित्व गर्दछ। उनको चरित्रमा स्वार्थ, सामाजिक प्रतिष्ठा र मनोवैज्ञानिक असुरक्षाको मिश्रण देखिन्छ। उनी नानी थकुँप्रति आफ्नो आकर्षण र इच्छा महसुस गर्छन्, तर आफ्नो सामाजिक प्रतिष्ठा, आर्थिक असमानता र मनोवैज्ञानिक असुरक्षाको कारणले उनलाई थकुँलाई आफ्नी बनाउन सकेनन्। उपन्यासमा गोदत्तप्रसादको पात्रले समाजमा व्याप्त असमानता र स्वार्थको चित्रण गर्दछ।

---

### **(ख) "दृढ इच्छा शक्ति, ज्ञानशक्ति र क्रियाशक्ति सामु शारीरिक रोग शक्तिहीन हुन्छ" भन्ने भनाइलाई 'स्टिफन विलियम हकिङ' पाठका आधारमा पुष्टि गर्नुहोस्**

**स्टिफन हकिङको जीवन र उनको पाठबाट प्राप्त ज्ञान**

स्टिफन विलियम हकिङको जीवन एक असाधारण उदाहरण हो जसले मानिसहरूको इच्छा शक्ति, ज्ञानशक्ति र क्रियाशक्तिको महत्त्वलाई दर्शाउँछ। उनको जीवनले शारीरिक रोगको बावजुद पनि मानिसले आफ्नो इच्छा, ज्ञान र क्रियाशक्तिको प्रयोग गरी असाधारण उपलब्धि हासिल गर्न सक्ने सन्देश दिन्छ।

#### **१. स्टिफन हकिङको शारीरिक रोग र चुनौती**
- **शारीरिक अक्षमता**: स्टिफन हकिङको जीवनमा शारीरिक अक्षमता एक प्रमुख चुनौती थियो। उनी २१ वर्षको उमेरमा मोटर न्युरोन रोग (एलएस)को शिकार भएका थिए, जसले गर्दा उनी आफ्नो शरीरको नियन्त्रण गर्न असमर्थ भए।
- **सामान्य जीवनमा कठिनाई**: उनी आफ्नो शरीरको हरेक भागको नियन्त्रण गर्न सक्दैनथे। उनी बोल्न, हिँड्न र सामान्य क्रियाकलापहरू गर्न असमर्थ थिए। तर, उनी आफ्नो मन र बुद्धिको प्रयोग गरी आफ्नो जीवनलाई अगाडि बढाउन सफल भए।

#### **२. इच्छा शक्ति (Determination)**
- **आफ्नो लक्ष्यमा दृढ**: हकिङले आफ्नो शारीरिक अक्षमताको बावजुद पनि आफ्नो लक्ष्यमा दृढ रहनुका साथै विज्ञानमा योगदान दिने इच्छा राखे। उनी आफ्नो रोगको बावजुद पनि विश्व प्रसिद्ध भौतिकशास्त्री बन्न सफल भए।
- **असाधारण इच्छाशक्ति**: उनी आफ्नो रोगको बावजुद पनि आफ्नो जीवनलाई सकारात्मक बनाउन र विज्ञानमा योगदान दिने इच्छा राखे। उनी आफ्नो इच्छाशक्तिको प्रयोग गरी आफ्नो जीवनलाई सफल बनाउन सफल भए।

#### **३. ज्ञानशक्ति (Intellectual Power)**
- **विज्ञानमा योगदान**: हकिङले आफ्नो ज्ञानशक्तिको प्रयोग गरी विश्व प्रसिद्ध भौतिकशास्त्री बन्न सफल भए। उनी क्वान्टम भौतिकी, ब्ल्याक होल र ब्रह्माण्डको उत्पत्तिको विषयमा अनुसन्धान गर्नेमा विशेषज्ञ थिए।
- **अनुसन्धान र लेखन**: उनी आफ्नो ज्ञानशक्तिको प्रयोग गरी विभिन्न पुस्तकहरू लेखे, जसमा 'ए ब्रिफ हिस्ट्री अफ टाइम' (A Brief History of Time) पनि समावेश छ। उनी आफ्नो ज्ञानको प्रयोग गरी विश्वभरका मानिसहरूको ध्यान आकर्षित गर्न सफल भए।

#### **४. क्रियाशक्ति (Action Power)**
- **सामाजिक कार्यकर्ता**: हकिङले आफ्नो क्रियाशक्तिको प्रयोग गरी समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनका लागि काम गरे। उनी मानव अधिकार, विज्ञानको प्रचार र शिक्षा क्षेत्रमा सक्रिय थिए।
- **प्रेरक व्यक्तित्व**: उनी आफ्नो जीवनको अनुभवको आधारमा अन्य मानिसहरूको प्रेरणा बन्न सफल भए। उनी आफ्नो शारीरिक अक्षमताको बावजुद पनि आफ्नो जीवनलाई सफल बनाउनका लागि आफ्नो क्रियाशक्तिको प्रयोग गर्न सफल भए।

#### **५. शारीरिक रोगको बावजुद सफलता**
- **शारीरिक रोगको बावजुद विज्ञानमा योगदान**: हकिङले आफ्नो शारीरिक रोगको बावजुद पनि विज्ञानमा असाधारण योगदान दिए। उनी आफ्नो इच्छा, ज्ञान र क्रियाशक्तिको प्रयोग गरी विश्व प्रसिद्ध भौतिकशास्त्री बन्न सफल भए।
- **सामाजिक र वैज्ञानिक क्षेत्रमा प्रभाव**: उनी आफ्नो शारीरिक अक्षमताको बावजुद पनि समाज र विज्ञान क्षेत्रमा गहिरो प्रभाव पार्न सफल भए। उनी आफ्नो जीवनको अनुभवको आधारमा अन्य मानिसहरूको प्रेरणा बन्न सफल भए।

**निष्कर्ष**
स्टिफन हकिङको जीवनले दर्शाउँछ कि इच्छा शक्ति, ज्ञानशक्ति र क्रियाशक्ति शारीरिक रोगको बावजुद पनि मानिसलाई असाधारण उपलब्धि हासिल गर्न सक्छ। उनी आफ्नो शारीरिक अक्षमताको बावजुद पनि आफ्नो इच्छा, ज्ञान र क्रियाशक्तिको प्रयोग गरी विश्व प्रसिद्ध भौतिकशास्त्री बन्न सफल भए। उनी आफ्नो जीवनको अनुभवको आधारमा अन्य मानिसहरूको प्रेरणा बन्न सफल भए। यसरी, हकिङको जीवनले दर्शाउँछ कि शारीरिक रोग शक्तिहीन हुन्छ जब मानिसले आफ्नो इच्छा, ज्ञान र क्रियाशक्तिको प्रयोग गर्छ।