Nep नेपाली (Nepali)

नेपाली (Nepali)NEB 2074 (old course)

(ख) तलको अनुच्छेदबाट तिन समस्त शब्द र तिन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनु होस् : हिजोआज पाँचतारे होटलमा बसेर…

(ख) तलको अनुच्छेदबाट तिन समस्त शब्द र तिन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनु होस् : हिजोआज पाँचतारे होटलमा बसेर निमुखाहरूको उत्थानका नाममा आल्तुफाल्तु गफ चुटेर अर्थोपार्जन गर्ने र करोडपति बन्न सपना देख्नेहरूको सङ्ख्या दिन दुईगुना, रात चौगुना बढ्दै छ । व्यक्तिगत स्वार्थमा आधारित भैभगडाहरूबाट माथि उठेर सबैले अविश्वासका जालहरूलाई चटाचट काट्नु पर्दछ । देशभक्त र समाजप्रेमी क्रियाकलाप गरेर कृषि, जलविद्युत् र पर्यटनका माध्यमबाट फटाफट विकासका ढोकाहरू घन्याक घुरुक खोल्न सकिने छ । यसका लागि यहाँ गोबर गणेशहरूको होइन, चारकोसेका नाइलाकानेदेखि नीलगिरिका चौपाया सम्मका बारेमा सोच्न सक्ने बहुमुखी नेतृत्वको खाँचो छ ।

(ग) तलको अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द खोजी तिनको सन्धि विच्छेद गर्नु होस्: प्रत्येक दिन बिहान सूर्योदय नहुँदै तात्तातो चिया पिई वागीश्वरी वृद्धाश्रममा पुगेर अनिवार्य रूपमा रामायण सुनाउनु पर्ने दायित्व बोकेकी मनोरमा आजभोलि अत्यन्त व्यस्त छिन् । कामचोरहरूले जस्तो अर्काको घर घर चहादै गफसफ चुटी मनोरञ्जन गर्ने समय उनीसँग छैन । आफ्नै ठुलदाइ र ठुल्यामालाई समेत भेट्न नपाएकी उनको सेवामय आनीबानी, समर्पण र निष्ठा प्रशंसनीय एवम् स्तुत्य छ ।

Answer

(ख) समस्त शब्द र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको खोजी, विग्रह र निर्माण प्रक्रिया

१. समस्त शब्द र तिनको विग्रह

अनुच्छेदबाट खोजिएका तीन समस्त शब्द र तिनको विग्रह निम्नानुसार छन्:

समस्त शब्द विग्रह प्रकार
हिजोआज हिजो + आज अव्ययीभाव समास
कृषिजलविद्युत् (अनुच्छेदमा नभए पनि सम्भावित समस्त शब्दको रूपमा) कृषि + जलविद्युत् तत्पुरुष समास
फटाफट फट + फट द्विगु समास (द्वित्व व्युत्पन्न)

अनुच्छेदमा उपस्थित समस्त शब्दहरू: १. हिजोआज = हिजो + आज (अव्ययीभाव समास) २. आल्तुफाल्तु = आल्तु + आल्तु (द्वित्व व्युत्पन्न) ३. चटाचट = चट + चट (द्वित्व व्युत्पन्न)

विग्रह:

  • हिजोआज = हिजो + आज (दुई दिनको अर्थमा प्रयोग)
  • आल्तुफाल्तु = आल्तु + आल्तु (अर्थ: बेथिती, झूठो)
  • चटाचट = चट + चट (अर्थ: तुरुन्त, फुर्तीले)

२. द्वित्व व्युत्पन्न शब्द र निर्माण प्रक्रिया

अनुच्छेदबाट खोजिएका तीन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द र तिनको निर्माण प्रक्रिया:

द्वित्व व्युत्पन्न शब्द निर्माण प्रक्रिया अर्थ
हिजोआज हिजो + आज दुई दिनको अर्थमा प्रयोग
आल्तुफाल्तु आल्तु + आल्तु बेथिती, झूठो
चटाचट चट + चट तुरुन्त, फुर्तीले

निर्माण प्रक्रिया:

  • हिजोआज = हिजो (गत दिन) + आज (आजको दिन) → दुई दिनको अर्थमा प्रयोग
  • आल्तुफाल्तु = आल्तु (बेथिती) + आल्तु → दोहोरिएको शब्दले अर्थ बढाउँछ
  • चटाचट = चट (तुरुन्त) + चट → दोहोरिएको शब्दले फुर्तीको अर्थ व्यक्त गर्दछ

(ग) सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द र सन्धि विच्छेद

अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द र तिनको सन्धि विच्छेद:

सन्धियुक्त शब्द सन्धि विच्छेद सन्धि प्रकार
तात्तातो तात् + तातो व्यञ्जन सन्धि (त् + त = त्त)
वागीश्वरी वागी + ईश्वरी स्वर सन्धि (ई + ई = ई)
अत्यन्त अत् + अन्त व्यञ्जन सन्धि (त् + अ = त्त)
मनोरमा मनो + रमा स्वर सन्धि (ओ + अ = ओ)
आजभोलि आज + भोलि व्यञ्जन सन्धि (ज् + भ = ज्भ)
गफसफ गफ + सफ द्वित्व व्युत्पन्न (दोहोरिएको शब्द)

विस्तृत सन्धि विच्छेद: १. तात्तातो = तात् (गर्म) + तातो → त् + त = त्त (व्यञ्जन सन्धि) २. वागीश्वरी = वागी (वाग्मी) + ईश्वरी → ई + ई = ई (स्वर सन्धि) ३. अत्यन्त = अत् (बढी) + अन्त → त् + अ = त्त (व्यञ्जन सन्धि) ४. मनोरमा = मनो (मन) + रमा → ओ + अ = ओ (स्वर सन्धि) ५. आजभोलि = आज + भोलि → ज् + भ = ज्भ (व्यञ्जन सन्धि) ६. गफसफ = गफ + सफ → दोहोरिएको शब्द (द्वित्व व्युत्पन्न)


सन्दर्भ: अनुच्छेदमा गफसफ शब्दको सन्धि विच्छेद गर्ने हो भने, यसलाई गफ + सफ भनेर दोहोरिएको शब्दको रूपमा लिन सकिन्छ। यसमा सन्धि नभएर द्वित्व व्युत्पन्नको रूपमा लिइएको छ।

Discussion

Loading…

More नेपाली (Nepali) questions

टेलिभिजनमा स्वास्थ्यसम्बन्धी कार्यक्रम पनि आयो त्यसैले उनीहरूले ध्यानपूर्वक हेरिरहेका थिए । (ख) तल दिइएका वाक्यहरूलाई वाच्य परिवर्तन गरी लेख्नुहोस् : म गाउँ…NEB 2076 (old course)5शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् : वायु मण्डलामा रहेको वाष्प तरल पदार्थमा परिणत भयो । र पृथ्वीमा बर्षा शुरु भयो । भारि वर्षाका कारण पृथ्वीमा रहेका खाल्डा हरू…NEB 2076 (old course)5तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको शब्दवर्ग पहिचान गरी लेख्नुहोस् : घर फर्किएपछि मैले उनीहरूलाई महिनाको एक दुई चिठीका साथै केही टिकटहरू पनि पठाउन थालें ।…NEB 2076 (old course)3तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदहरूको शब्दवर्ग पहिचान गरी लेख्नु होस् : सानीले भाइलाई <u भनी</u ; पृथ्वी गोलो छ <u भनी</u वैज्ञानिकहरूले भनेका छन्; <u…NEB 2076 (old course)3तलको अनुच्छेदबाट दुई दुईओटा तत्सम र आगन्तुक शब्द खोजी लेख्नुहोस् : बाइसे राज्यका मानिसहरूले जीवन निर्वाहका लागि अंगालेको सबभन्दा प्रमुख पेसा नै कृषि थियो ।…NEB 2076 (old course)2कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : (क) तल दिइएका उपसर्ग र प्रत्यय लगाई एकएक शब्द बनाउनु होस्: उपसर्ग: आ, प्रति, बे प्रत्यय: अन्ते, इक, ति । (ख) तलको…NEB 2076 (old course)6

All नेपाली (Nepali) old questions