नेपाली (Nepali)NEB 2074 (old course)
(ख) तलको अनुच्छेदबाट तिन समस्त शब्द र तिन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनु होस् : हिजोआज पाँचतारे होटलमा बसेर…
(ख) तलको अनुच्छेदबाट तिन समस्त शब्द र तिन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनु होस् : हिजोआज पाँचतारे होटलमा बसेर निमुखाहरूको उत्थानका नाममा आल्तुफाल्तु गफ चुटेर अर्थोपार्जन गर्ने र करोडपति बन्न सपना देख्नेहरूको सङ्ख्या दिन दुईगुना, रात चौगुना बढ्दै छ । व्यक्तिगत स्वार्थमा आधारित भैभगडाहरूबाट माथि उठेर सबैले अविश्वासका जालहरूलाई चटाचट काट्नु पर्दछ । देशभक्त र समाजप्रेमी क्रियाकलाप गरेर कृषि, जलविद्युत् र पर्यटनका माध्यमबाट फटाफट विकासका ढोकाहरू घन्याक घुरुक खोल्न सकिने छ । यसका लागि यहाँ गोबर गणेशहरूको होइन, चारकोसेका नाइलाकानेदेखि नीलगिरिका चौपाया सम्मका बारेमा सोच्न सक्ने बहुमुखी नेतृत्वको खाँचो छ ।
(ग) तलको अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द खोजी तिनको सन्धि विच्छेद गर्नु होस्: प्रत्येक दिन बिहान सूर्योदय नहुँदै तात्तातो चिया पिई वागीश्वरी वृद्धाश्रममा पुगेर अनिवार्य रूपमा रामायण सुनाउनु पर्ने दायित्व बोकेकी मनोरमा आजभोलि अत्यन्त व्यस्त छिन् । कामचोरहरूले जस्तो अर्काको घर घर चहादै गफसफ चुटी मनोरञ्जन गर्ने समय उनीसँग छैन । आफ्नै ठुलदाइ र ठुल्यामालाई समेत भेट्न नपाएकी उनको सेवामय आनीबानी, समर्पण र निष्ठा प्रशंसनीय एवम् स्तुत्य छ ।
Answer
(ख) समस्त शब्द र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको खोजी, विग्रह र निर्माण प्रक्रिया
१. समस्त शब्द र तिनको विग्रह
अनुच्छेदबाट खोजिएका तीन समस्त शब्द र तिनको विग्रह निम्नानुसार छन्:
| समस्त शब्द | विग्रह | प्रकार |
|---|---|---|
| हिजोआज | हिजो + आज | अव्ययीभाव समास |
| कृषिजलविद्युत् (अनुच्छेदमा नभए पनि सम्भावित समस्त शब्दको रूपमा) | कृषि + जलविद्युत् | तत्पुरुष समास |
| फटाफट | फट + फट | द्विगु समास (द्वित्व व्युत्पन्न) |
अनुच्छेदमा उपस्थित समस्त शब्दहरू: १. हिजोआज = हिजो + आज (अव्ययीभाव समास) २. आल्तुफाल्तु = आल्तु + आल्तु (द्वित्व व्युत्पन्न) ३. चटाचट = चट + चट (द्वित्व व्युत्पन्न)
विग्रह:
- हिजोआज = हिजो + आज (दुई दिनको अर्थमा प्रयोग)
- आल्तुफाल्तु = आल्तु + आल्तु (अर्थ: बेथिती, झूठो)
- चटाचट = चट + चट (अर्थ: तुरुन्त, फुर्तीले)
२. द्वित्व व्युत्पन्न शब्द र निर्माण प्रक्रिया
अनुच्छेदबाट खोजिएका तीन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द र तिनको निर्माण प्रक्रिया:
| द्वित्व व्युत्पन्न शब्द | निर्माण प्रक्रिया | अर्थ |
|---|---|---|
| हिजोआज | हिजो + आज | दुई दिनको अर्थमा प्रयोग |
| आल्तुफाल्तु | आल्तु + आल्तु | बेथिती, झूठो |
| चटाचट | चट + चट | तुरुन्त, फुर्तीले |
निर्माण प्रक्रिया:
- हिजोआज = हिजो (गत दिन) + आज (आजको दिन) → दुई दिनको अर्थमा प्रयोग
- आल्तुफाल्तु = आल्तु (बेथिती) + आल्तु → दोहोरिएको शब्दले अर्थ बढाउँछ
- चटाचट = चट (तुरुन्त) + चट → दोहोरिएको शब्दले फुर्तीको अर्थ व्यक्त गर्दछ
(ग) सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द र सन्धि विच्छेद
अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द र तिनको सन्धि विच्छेद:
| सन्धियुक्त शब्द | सन्धि विच्छेद | सन्धि प्रकार |
|---|---|---|
| तात्तातो | तात् + तातो | व्यञ्जन सन्धि (त् + त = त्त) |
| वागीश्वरी | वागी + ईश्वरी | स्वर सन्धि (ई + ई = ई) |
| अत्यन्त | अत् + अन्त | व्यञ्जन सन्धि (त् + अ = त्त) |
| मनोरमा | मनो + रमा | स्वर सन्धि (ओ + अ = ओ) |
| आजभोलि | आज + भोलि | व्यञ्जन सन्धि (ज् + भ = ज्भ) |
| गफसफ | गफ + सफ | द्वित्व व्युत्पन्न (दोहोरिएको शब्द) |
विस्तृत सन्धि विच्छेद: १. तात्तातो = तात् (गर्म) + तातो → त् + त = त्त (व्यञ्जन सन्धि) २. वागीश्वरी = वागी (वाग्मी) + ईश्वरी → ई + ई = ई (स्वर सन्धि) ३. अत्यन्त = अत् (बढी) + अन्त → त् + अ = त्त (व्यञ्जन सन्धि) ४. मनोरमा = मनो (मन) + रमा → ओ + अ = ओ (स्वर सन्धि) ५. आजभोलि = आज + भोलि → ज् + भ = ज्भ (व्यञ्जन सन्धि) ६. गफसफ = गफ + सफ → दोहोरिएको शब्द (द्वित्व व्युत्पन्न)
सन्दर्भ: अनुच्छेदमा गफसफ शब्दको सन्धि विच्छेद गर्ने हो भने, यसलाई गफ + सफ भनेर दोहोरिएको शब्दको रूपमा लिन सकिन्छ। यसमा सन्धि नभएर द्वित्व व्युत्पन्नको रूपमा लिइएको छ।
Discussion
Loading…