नेपाली (Nepali)NEB 2076 (old course)
कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : (क) तल दिइएका उपसर्ग र प्रत्यय लगाई एकएक शब्द बनाउनु होस्: उपसर्ग: आ, प्रति, बे प्रत्यय: अन्ते, इक, ति । (ख) तलको अनुच्छेदबाट तिन समस्त शब्द र तिन द्वित्व…
6कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनु होस् : (क) तल दिइएका उपसर्ग र प्रत्यय लगाई एकएक शब्द बनाउनु होस्: उपसर्ग: आ, प्रति, बे प्रत्यय: अन्ते, इक, ति । (ख) तलको अनुच्छेदबाट तिन समस्त शब्द र तिन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनु होस् : गरगहना लगाई भोजभतेरमा जानु स्वाभाविक हो । नरनारीबिच भैझगडा नगर्नु, काममा मरमद्दत गर्नु र सुखदुःखमा साथ सहयोग दिनु मानवीय चिनारी हो । पञ्चामृत भएको कचौरामा भातसात पर्न नदिई सूर्यतिर हेरेर उहाँले कञ्चनजङ्घा हिमालको झझल्को मेटिने गरी दर्शन गर्नु भयो । (ग) तलको अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको सन्धि विच्छेद गर्नु होस्: महोदय, नमस्कार भन्दै रमेशले उमेशलाई सूर्योदयसँगै अभिवादन गर्यो । आफ्नो उपन्यासका परिच्छेदमा भएका अत्यावश्यक र अनावश्यक कुराको कटान गर्न लगायो । प्रत्येक पाठबाट मौलिक, स्वागतयोग्य र मनोहर विषयलाई भने उसले सम्मान नै गर्यो ।
Answer
(क) उपसर्ग र प्रत्यय लगाई शब्द निर्माण
उपसर्ग लगाई शब्द बनाउनु होस्:
आ उपसर्ग लगाई शब्द:
- आगमन (आ + गमन)
- आशा (आ + शा)
- आगमन (आ + गमन)
- आगत (आ + गत)
प्रति उपसर्ग लगाई शब्द:
- प्रतिवाद (प्रति + वाद)
- प्रतिनिधि (प्रति + निधि)
- प्रतिबिम्ब (प्रति + बिम्ब)
- प्रतिज्ञा (प्रति + ज्ञा)
बे उपसर्ग लगाई शब्द:
- बेइज्जत (बे + इज्जत)
- बेइमान (बे + ईमान)
- बेइन्तहा (बे + इन्तहा)
- बेइन्तजाम (बे + इन्तजाम)
प्रत्यय लगाई शब्द बनाउनु होस्:
-अन्ते प्रत्यय लगाई शब्द:
- शान्ते (शान्त + अन्ते)
- प्रेमान्ते (प्रेम + अन्ते)
- सुखान्ते (सुख + अन्ते)
-इक प्रत्यय लगाई शब्द:
- पुस्तकिक (पुस्तक + इक)
- गृहिक (गृह + इक)
- बालिक (बाल + इक)
-ति प्रत्यय लगाई शब्द:
- वक्ता (वक्त + ति)
- गायक (गाय + ति)
- लेखक (लेख + ति)
(ख) समस्त शब्द र द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी र विश्लेषण
अनुच्छेद:
"गरगहना लगाई भोजभतेरमा जानु स्वाभाविक हो । नरनारीबिच भैझगडा नगर्नु, काममा मरमद्दत गर्नु र सुखदुःखमा साथ सहयोग दिनु मानवीय चिनारी हो । पञ्चामृत भएको कचौरामा भातसात पर्न नदिई सूर्यतिर हेरेर उहाँले कञ्चनजङ्घा हिमालको झझल्को मेटिने गरी दर्शन गर्नु भयो ।"
१. समस्त शब्द (३ वटा) र विग्रह:
| समस्त शब्द | विग्रह |
|---|---|
| भोजभतेर | भोज + भतेर (भोजको लागि भतेर) |
| नरनारी | नर + नारी (पुरुष र महिला) |
| सुखदुःख | सुख + दुःख (खुशी र दुःख) |
२. द्वित्व व्युत्पन्न शब्द (३ वटा) र निर्माण प्रक्रिया:
| द्वित्व व्युत्पन्न शब्द | निर्माण प्रक्रिया |
|---|---|
| भोजभतेर | भोज (भोज) + भतेर (भतेर) → भोजभतेर (भोजको लागि भतेर) |
| भैझगडा | भैझ (भैझ) + गडा (गडा) → भैझगडा (भैझको गडा) |
| कञ्चनजङ्घा | कञ्चन (कञ्चन) + जङ्घा (जङ्घा) → कञ्चनजङ्घा (सुनको जङ्घा) |
(ग) सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द र सन्धि विच्छेद
अनुच्छेद:
"महोदय, नमस्कार भन्दै रमेशले उमेशलाई सूर्योदयसँगै अभिवादन गर्यो । आफ्नो उपन्यासका परिच्छेदमा भएका अत्यावश्यक र अनावश्यक कुराको कटान गर्न लगायो । प्रत्येक पाठबाट मौलिक, स्वागतयोग्य र मनोहर विषयलाई भने उसले सम्मान नै गर्यो ।"
सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द (६ वटा) र सन्धि विच्छेद:
| सन्धियुक्त शब्द | सन्धि विच्छेद | सन्धि प्रकार |
|---|---|---|
| सूर्योदय | सूर्य + उदय | व्यञ्जन सन्धि (य + उ → यो) |
| अभिवादन | अभि + वादन | व्यञ्जन सन्धि (ब् + व → भ) |
| परिच्छेद | परि + छेद | व्यञ्जन सन्धि (च् + छ → छ्छ) |
| अत्यावश्यक | अत्य + आवश्यक | व्यञ्जन सन्धि (य + अ → यो) |
| अनावश्यक | अन + आवश्यक | व्यञ्जन सन्धि (न + अ → नो) |
| मनोहर | मन + हर | व्यञ्जन सन्धि (न + ह → नो) |
**(क) उपसर्ग र प्रत्यय लगाई शब्द निर्माण:**
- उपसर्ग 'आ' लगाई: आगमन, आशा, आगत
- उपसर्ग 'प्रति' लगाई: प्रतिवाद, प्रतिनिधि, प्रतिबिम्ब
- उपसर्ग 'बे' लगाई: बेइज्जत, बेइमान, बेइन्तहा
- प्रत्यय '-अन्ते' लगाई: शान्ते, प्रेमान्ते, सुखान्ते
- प्रत्यय '-इक' लगाई: पुस्तकिक, गृहिक, बालिक
- प्रत्यय '-ति' लगाई: वक्ता, गायक, लेखक
**(ख) समस्त शब्द र द्वित्व व्युत्पन्न शब्द:**
- समस्त शब्द: भोजभतेर (भोज + भतेर), नरनारी (नर + नारी), सुखदुःख (सुख + दुःख)
- द्वित्व व्युत्पन्न शब्द: भोजभतेर (भोज + भतेर), भैझगडा (भैझ + गडा), कञ्चनजङ्घा (कञ्चन + जङ्घा)
**(ग) सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द र सन्धि विच्छेद:**
- सूर्योदय (सूर्य + उदय), अभिवादन (अभि + वादन), परिच्छेद (परि + छेद)
Discussion
Loading…