नेपाली (Nepali)NEB 2074 (old course)
तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको छोटो छरितो उत्तर दिनु होस् : खाद्यान्नको उत्पादनका निम्ति खनजोत गरिने, बालीनाली लगाइने, मलजल हालिने, गोडमेल गरिने, बालीनाली भित्र्याइने आदि सबै कामको सामूहिक…
10तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको छोटो छरितो उत्तर दिनु होस् : खाद्यान्नको उत्पादनका निम्ति खनजोत गरिने, बालीनाली लगाइने, मलजल हालिने, गोडमेल गरिने, बालीनाली भित्र्याइने आदि सबै कामको सामूहिक नाम कृषि हो । कृषि कार्यका निम्ति खेत र बारी चाहिन्छन्, सिँचाइको आवश्यकता पर्दछ र औजारहरू पनि चाहिन्छन् । खेती गरिने र खास गरी धान रोपिने जमिनलाई खेत भनिन्छ । यो गरा गरा पारी बनाइएको हुन्छ । नहर र कुलाको पानी लाग्ने गैरी खेत र पानी नलाग्ने अनि आकाशबाट पानी परेको मौका छोपी खेती गरिने टारी खेत गरी खेत दुई प्रकारका हुन्छन् । नहर, कुलो नलाग्ने र धान नफल्ने आबाद जग्गालाई बारी भनिन्छ । यसका पनि दुई प्रकार हुन्छन् । पहाडका फेद वा भित्तामा हुने भिरालो परेको तथा पानी नलाग्ने र नअडिने पाखो बारी वा भिर बारी पहिलो हो । रुख, बोट बिरुवा आदि फाँडेर बाली लगाउनका निम्ति खनखान गरिएको पहाडी पाखाको खोरिया बारी दोस्रो हो । उर्वरा शक्तिका आधारमा खेत वा कृषि भूमि चार प्रकारको हुन्छ - अब्बल, दोयम, सिम र चहार । कुलो वा नहरबाट सिँचाइ सुविधा पुगेको, वर्षा दुई वा सो भन्दा बढी बाली लाग्ने र मलिलो माटो भएको असल, उमदा एवम् उब्जाउ भूमि नै अब्बल खेत हो । यस्तो खेत तराई र भित्री मधेसमा हुन्छ । दोस्रो दर्जाको वा अब्बल भन्दा कम उब्जाउ र सिमभन्दा बढी उब्जाउ हुने खेतलाई जमिनलाई दोयम भनिन्छ । यस्तो जग्गा तराईको माथिल्लो भाग, भित्री मधेस, पहाडका केही ठाउँ र उपत्यकामा भेटिन्छ । खाद्यान्नको उब्जनी राम्ररी नहुने तेस्रो दर्जाको खेतलाई सिम भनिन्छ । यस्तो खेत पहाडी भागमा हुन्छ । कुलो नलाग्ने र खेतीका निम्ति बर्सातमा भर पर्नु पर्ने अनि सुक्खा माटो भएको र सबभन्दा कमसल खेत चहार हो । नेपालका उच्च पहाडी भेग र तल्लो हिमाली भेगमा यस्ता खेत रहेको पाइन्छ । नेपालमा परम्परागत सिँचाइका साथै आधुनिक सिँचाइका प्रक्रिया समेत प्रचलनमा छन् । नेपालीहरूले खेतीपाती गर्दा हलो, जुवा,
Answer
**१. कृषिको परिभाषा र यसको महत्त्व कसरी उल्लेख गरिएको छ ?**
कृषिको परिभाषा:
अनुच्छेदमा कृषिको परिभाषा यसरी गरिएको छ: *"खाद्यान्नको उत्पादनका निम्ति खनजोत गरिने, बालीनाली लगाइने, मलजल हालिने, गोडमेल गरिने, बालीनाली भित्र्याइने आदि सबै कामको सामूहिक नाम कृषि हो ।"*
यसले कृषिलाई खाद्यान्न उत्पादनका लागि गरिने विभिन्न कृषि क्रियाकलापहरूको समूहको रूपमा परिभाषित गरेको छ।
कृषिको महत्त्व:
अनुच्छेदले कृषिको महत्त्वलाई निम्न बिन्दुहरूबाट उल्लेख गरेको छ:
- **खाद्यान्न उत्पादनको आधार**: कृषि मानिसहरूको खाद्यान्नको मुख्य स्रोत हो।
- **आर्थिक आधार**: कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको प्रमुख आधार हो।
- **सिँचाइ र औजारहरूको आवश्यकता**: कृषि कार्यका लागि खेत, बारी, सिँचाइ र औजारहरू आवश्यक हुन्छन्, जसले कृषिलाई अन्य व्यवसायहरूबाट भिन्न बनाउँछ।
- **भौगोलिक विविधताको अनुकूलन**: कृषि नेपालको भौगोलिक विविधतालाई समेट्छ, जसले गर्दा विभिन्न प्रकारका खेत र बारीहरूको विकास भएको छ।
---
**२. खेत र बारीमा कस्तो भिन्नता छ ?**
| **खेत** | **बारी** |
|--------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------|
| **परिभाषा**: धान रोपिने जमिनलाई खेत भनिन्छ। | **परिभाषा**: धान नफल्ने र नहर/कुलोबाट सिँचाइ नपुग्ने जग्गालाई बारी भनिन्छ। |
| **प्रकार**: दुई प्रकारका हुन्छन् - नहर/कुलोबाट सिँचाइ पाउने र आकाशबाट वर्षा परेको पानीमा खेती गरिने टारी खेत। | **प्रकार**: दुई प्रकारका हुन्छन् - भिरालो परेको पाखो बारी र खोरिया बारी। |
| **स्थान**: तराई र भित्री मधेसमा पाइन्छ। | **स्थान**: पहाडी क्षेत्रमा पाइन्छ। |
| **उदाहरण**: धान, गहुँ, मकै आदि। | **उदाहरण**: तरकारी, फलफूल, दाल आदि। |
| **सिँचाइ**: नहर/कुलोबाट सिँचाइ पाउने वा वर्षा परेको पानीमा खेती। | **सिँचाइ**: सिँचाइ सुविधा नहुने, वर्षा परेको पानीमा निर्भर। |
---
**३. उर्वरा शक्तिका आधारमा खेतका प्रकारहरूको वर्णन गर्नुहोस्।**
उर्वरा शक्तिका आधारमा खेतका प्रकारहरू निम्नानुसार छन्:
1. **अब्बल खेत**:
- **परिभाषा**: कुलो/नहरबाट सिँचाइ सुविधा पाउने, वर्षा दुई वा सो भन्दा बढी बाली लाग्ने र मलिलो माटो भएको उब्जाउ भूमि।
- **स्थान**: तराई र भित्री मधेसमा पाइन्छ।
- **उदाहरण**: धान, गहुँ, मकै, तेलहन आदि।
2. **दोयम खेत**:
- **परिभाषा**: अब्बल भन्दा कम उब्जाउ र सिमभन्दा बढी उब्जाउ हुने खेत।
- **स्थान**: तराईको माथिल्लो भाग, भित्री मधेस, पहाडका केही ठाउँ र उपत्यकामा पाइन्छ।
- **उदाहरण**: गहुँ, मकै, दाल, तरकारी आदि।
3. **सिम खेत**:
- **परिभाषा**: खाद्यान्नको उब्जनी राम्ररी नहुने तेस्रो दर्जाको खेत।
- **स्थान**: पहाडी क्षेत्रमा पाइन्छ।
- **उदाहरण**: मकै, गहुँ, तरकारी आदि (उत्पादन कम हुन्छ)।
4. **चहार खेत**:
- **परिभाषा**: कुलो/नहरबाट सिँचाइ नपुग्ने, वर्षा परेको पानीमा निर्भर हुने र सुक्खा माटो भएको सबभन्दा कमसल खेत।
- **स्थान**: नेपालका उच्च पहाडी भेग र तल्लो हिमाली भेगमा पाइन्छ।
- **उदाहरण**: जौ, फापर, तरकारी आदि (उत्पादन अत्यन्त कम हुन्छ)।
---
**४. परम्परागत र आधुनिक सिँचाइका प्रक्रियाहरूको तुलना गर्नुहोस्।**
| **परम्परागत सिँचाइ** | **आधुनिक सिँचाइ** |
|-------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------|
| **परिभाषा**: प्राचीन कालदेखि प्रयोगमा आएको सिँचाइ प्रणाली। | **परिभाषा**: आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरी सिँचाइ गरिने प्रणाली। |
| **प्रकार**: नहर, कुलो, धारा, कुआँ आदि। | **प्रकार**: स्प्रिंकलर, ड्रिप सिँचाइ, पम्प सेट, ट्युबवेल आदि। |
| **लाभ**: सरल, सस्तो, स्थानीय ज्ञानमा आधारित। | **लाभ**: दक्षता उच्च, पानीको बचत, उत्पादन बढी। |
| **हानि**: पानीको बर्बाद, कम दक्षता, उत्पादन कम। | **हानि**: महँगो, प्रविधि सम्बन्धी ज्ञान आवश्यक। |
| **उदाहरण**: नहरबाट सिँचाइ, कुलोबाट पानी ल्याउने। | **उदाहरण**: ड्रिप सिँचाइ प्रणाली, पम्प सेटबाट सिँचाइ। |
---
**५. अनुच्छेदमा उल्लेख गरिएका कृषि औजारहरूको नाम लेख्नुहोस्।**
अनुच्छेदमा उल्लेख गरिएका कृषि औजारहरू:
- हलो
- जुवा
- (अनुच्छेदमा अन्य औजारहरूको उल्लेख छैन, तर परम्परागत कृषि औजारहरूमा पनि अन्य औजारहरू हुन्छन् जस्तै: कुदाल, फाल्गुन, हाँकु, चाकु, खुरपा, गाडा, हाँकु, बाँसको खुरपा, आदि।)
---
**६. खोरिया बारीको परिचय दिनुहोस्।**
**खोरिया बारी**:
- **परिभाषा**: रुख, बोट बिरुवा आदि फाँडेर बाली लगाउनका निम्ति खनखान गरिएको पहाडी पाखाको बारी।
- **स्थान**: पहाडी क्षेत्रमा पाइन्छ।
- **विशेषता**:
- पहाडी क्षेत्रमा रुख, बोट बिरुवा फाँडेर बनाइएको हुन्छ।
- बाली लगाउनका लागि खनखान गरिएको हुन्छ।
- सिँचाइ सुविधा कम हुने भएकाले वर्षा परेको पानीमा निर्भर हुन्छ।
- **उदाहरण**: तरकारी, फलफूल, दाल, मसला आदि।
---
**७. अनुच्छेदमा उल्लेख गरिएका कृषि क्रियाकलापहरूको नाम लेख्नुहोस्।**
अनुच्छेदमा उल्लेख गरिएका कृषि क्रियाकलापहरू:
- खनजोत गर्ने
- बालीनाली लगाउने
- मलजल हाल्ने
- गोडमेल गर्ने
- बालीनाली भित्र्याउने
Discussion
Loading…