तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको छोटो छरितो उत्तर दिनु होस् : १० खाद्यान्नको उत्पादनका निम्ति खनजोत गरिने, बालीनाली लगाइने, मलजल हालिने, गोडमेल गरिने, बालीनाली भित्र्याइने आदि सबै कामको सामूहिक…

### **१. कृषिको परिभाषा र यसका मुख्य कार्यहरू लेख्नुहोस्।**
**उत्तर:**
कृषि भनेको खाद्यान्नको उत्पादनका लागि खनजोत गर्ने, बालीनाली लगाउने, मलजल हाल्ने, गोडमेल गर्ने, बालीनाली भित्र्याउने आदि सबै कामहरूको सामूहिक नाम हो। कृषि कार्यलाई सफल बनाउन खेत र बारी, सिँचाइको सुविधा र कृषि औजारहरू आवश्यक हुन्छन्।

कृषिका मुख्य कार्यहरू निम्नानुसार छन्:
- **खनजोत गर्ने:** खेतको माटोलाई उपजाउनका लागि खनजोत गर्ने।
- **बालीनाली लगाउने:** धान, मकै, गहुँ आदि खाद्यान्न र तरकारी लगाउने।
- **मलजल हाल्ने:** खेतमा मल (गोबर, रासायनिक मल) र जल (पानी) हाल्ने।
- **गोडमेल गर्ने:** खेतमा बालीको रोग र कीरा नियन्त्रणका लागि गोडमेल गर्ने।
- **बालीनाली भित्र्याउने:** बालीको उमेर अनुसार भित्र्याउने र काट्ने।

### **२. खेत र बारीमा कस्तो भेद गर्न सकिन्छ?**
**उत्तर:**
खेत र बारीमा निम्नानुसार भेद गर्न सकिन्छ:

#### **खेतका प्रकारहरू:**
१. **नहर खेत:** नहर वा कुलाबाट सिँचाइ सुविधा पाउने खेत। धान रोप्ने मुख्य खेतहरू यस प्रकारका हुन्छन्।
२. **टारी खेत:** नहर वा कुलो नलाग्ने खेत। यसमा वर्षाको पानीमा भर पर्ने खेती गरिन्छ।

#### **बारीका प्रकारहरू:**
१. **भिरालो बारी (भिर बारी):** पहाडका फेद वा भित्तामा हुने, पानी नलाग्ने र नअडिने बारी।
२. **खोरिया बारी:** रुख, बोट बिरुवा फाँडेर बाली लगाउनका लागि खनखान गरिएको पहाडी पाखाको बारी।

### **३. उर्वरा शक्तिका आधारमा खेतका प्रकारहरू लेख्नुहोस्।**
**उत्तर:**
उर्वरा शक्तिका आधारमा खेतका प्रकारहरू निम्नानुसार छन्:

| **प्रकार** | **वर्णन**                                                                                     | **स्थान**                          |
|-------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------|
| **अब्बल खेत** | नहर वा कुलाबाट सिँचाइ सुविधा पाउने, वर्षमा दुई वा सो भन्दा बढी बाली लाग्ने, मलिलो माटो भएको उब्जाउ भूमि। | तराई र भित्री मधेसमा।          |
| **दोयम खेत** | अब्बल भन्दा कम उब्जाउ तर सिमभन्दा बढी उब्जाउ हुने जमिन।                              | तराईको माथिल्लो भाग, भित्री मधेस, पहाडका केही ठाउँ र उपत्यकामा। |
| **सिम खेत**   | खाद्यान्नको उब्जनी राम्ररी नहुने तेस्रो दर्जाको खेत।                                          | पहाडी भागमा।                     |
| **चहार खेत** | कुलो नलाग्ने, सुक्खा माटो भएको र सबभन्दा कमसल खेत।                                       | उच्च पहाडी भेग र तल्लो हिमाली भेगमा। |

### **४. नेपालमा कृषिका लागि प्रयोग गरिने परम्परागत र आधुनिक सिँचाइका प्रक्रियाहरूको तुलना गर्नुहोस्।**
**उत्तर:**

| **तुलना आधार**       | **परम्परागत सिँचाइ**                                                                 | **आधुनिक सिँचाइ**                                                                 |
|-------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------|
| **प्रकार**             | नहर, कुलो, कुआँ, तालाब आदि।                                                          | नलकूप, स्प्रिंकलर, ड्रिप सिँचाइ, सोलर पम्प आदि।                                |
| **प्रभावकारिता**     | कम प्रभावकारी, पानीको बर्बाद हुने सम्भावना।                                       | उच्च प्रभावकारी, पानीको बचत हुन्छ।                                           |
| **लागत**             | कम लागत, परम्परागत ज्ञानमा आधारित।                                               | उच्च लागत, आधुनिक प्रविधि प्रयोग।                                             |
| **उपयोगिता**         | मुख्यतया धान रोप्ने खेतहरूमा प्रयोग।                                               | धान, तरकारी, फलफूल आदि सबैमा प्रयोग।                                      |
| **स्रोत**              | प्राकृतिक स्रोत (नहर, कुलो, वर्षा)।                                                   | कृत्रिम स्रोत (नलकूप, सोलर पम्प, विद्युत पम्प)।                                   |
| **सामाजिक प्रभाव**   | सामूहिक प्रयासमा आधारित, सामाजिक सम्बन्धको विकास।                                | व्यक्तिगत वा संस्थागत प्रयासमा आधारित।                                         |

### **५. कृषि कार्यमा प्रयोग गरिने मुख्य औजारहरूको नाम लेख्नुहोस्।**
**उत्तर:**
कृषि कार्यमा प्रयोग गरिने मुख्य औजारहरू निम्नानुसार छन्:
- हलो
- जुवा
- फाल्गुन
- कुदाल
- हाँकु
- हाँकुको डण्डा
- काँडा
- चाकु
- हात्तीको हाँकु (पहाडी क्षेत्रमा)
- मशीनहरू (ट्र्याक्टर, थ्रेसर आदि)

### **६. कृषि भूमिको वर्गीकरणका आधारहरू लेख्नुहोस्।**
**उत्तर:**
कृषि भूमिको वर्गीकरणका मुख्य आधारहरू निम्नानुसार छन्:
- **उर्वरा शक्ति:** माटोको उर्वरता र उपजाउने क्षमता।
- **सिँचाइ सुविधा:** नहर, कुलो, नलकूप आदि बाट पानीको उपलब्धता।
- **भौगोलिक अवस्थिति:** तराई, पहाड, हिमाली क्षेत्र।
- **माटोको प्रकार:** मलिलो, सुक्खा, चिकना आदि।
- **उत्पादन क्षमता:** बालीको उत्पादन क्षमता र दर्जा।

### **७. नेपालमा कृषिको महत्त्व लेख्नुहोस्।**
**उत्तर:**
नेपालमा कृषिको महत्त्व निम्नानुसार छ:
- **आर्थिक महत्त्व:** नेपालको कुल आयको ३०% भन्दा बढी कृषिबाट आउँछ।
- **रोजगारी:** कृषिबाट प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा लाखौँ मानिसहरूको रोजगारी सुनिश्चित हुन्छ।
- **खाद्यान्नको आपूर्ति:** नेपालको ६०% भन्दा बढी जनसङ्ख्याको खाद्यान्नको आवश्यकता कृषिबाट पूरा हुन्छ।
- **आयातमा कमी:** कृषि उत्पादन बढ्दा खाद्यान्न आयातमा कमी आउँछ।
- **सांस्कृतिक महत्त्व:** नेपाली संस्कृति र परम्परामा कृषिको गहन सम्बन्ध छ।

### **८. कृषि विकासका लागि सुझावहरू लेख्नुहोस्।**
**उत्तर:**
कृषि विकासका लागि निम्न सुझावहरू दिन सकिन्छ:
- **सिँचाइ प्रणाली सुधार:** आधुनिक सिँचाइ प्रणाली (ड्रिप सिँचाइ, स्प्रिंकलर) लागू गर्ने।
- **कृषि प्रविधिको प्रयोग:** आधुनिक कृषि प्रविधि (जैविक खेती, हाइड्रोपोनिक्स) प्रयोग गर्ने।
- **कृषि शिक्षा:** कृषकहरूको शिक्षा र प्रशिक्षणमा जोड दिने।
- **बाली विविधीकरण:** एकै बालीमा निर्भरता कम गरी विविध बाली लगाउने।
- **सामाजिक सुरक्षा:** कृषकहरूको सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने।
- **बाजारको पहुँच:** कृषि उत्पादनलाई बाजारसँग जोड्ने।
- **सरकारी सहयोग:** कृषि क्षेत्रमा सरकारी नीतिहरू र सहयोग बढाउने।

### **९. कृषि क्षेत्रमा सामना गरिने मुख्य समस्याहरू लेख्नुहोस्।**
**उत्तर:**
कृषि क्षेत्रमा सामना गरिने मुख्य समस्याहरू निम्नानुसार छन्:
- **सिँचाइको अभाव:** धेरै क्षेत्रमा सिँचाइको सुविधा नहुने।
- **माटोको क्षय:** अनियन्त्रित खेतीका कारण माटोको उर्वरा शक्ति कम हुने।
- **कृषि प्रविधिको अभाव:** आधुनिक कृषि प्रविधिको कमी।
- **बाजारको अस्थिरता:** कृषि उत्पादनको मूल्यमा अस्थिरता।
- **कृषकहरूको शिक्षा:** कृषकहरूको शिक्षा र ज्ञानको कमी।
- **प्राकृतिक विपत्तिहरू:** बाढी, सूखा, हिमपात आदि।
- **कृषि भूमिको टुक्रिएको अवस्था:** भूमिको टुक्रिएको अवस्था।

### **१०. कृषि क्षेत्रमा युवा जनशक्तिको भूमिका लेख्नुहोस्।**
**उत्तर:**
कृषि क्षेत्रमा युवा जनशक्तिको भूमिका निम्नानुसार छ:
- **प्रविधिको प्रयोग:** युवा जनशक्ति आधुनिक कृषि प्रविधि र प्रविधिको प्रयोग गर्न सक्छन्।
- **नवीन बालीको विकास:** युवा जनशक्ति नयाँ बालीको विकास र प्रयोग गर्न सक्छन्।
- **सामाजिक उद्यमशीलता:** युवा जनशक्ति कृषि क्षेत्रमा उद्यमशीलता बढाउन सक्छन्।
- **सामाजिक परिवर्तन:** युवा जनशक्ति कृषि क्षेत्रमा सामाजिक परिवर्तन ल्याउन सक्छन्।
- **शिक्षा र प्रशिक्षण:** युवा जनशक्ति कृषकहरूको शिक्षा र प्रशिक्षणमा योगदान गर्न सक्छन्।