तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : आम सञ्चार क्षेत्रले बेहोर्नुपरेका कठिनाइ, झमेला र समस्या बгреल्ती छन्। लोकतान्त्रिक प्रणाली र गणतन्त्र नेपालको यस यात्रामा जस्ता सुकै अप्ठ्यारा…

### **(क) आम सञ्चारले प्रशंसा पाउनुको कारण के हो ?**

आम सञ्चारले प्रशंसा पाउनुको प्रमुख कारणहरू निम्नलिखित छन् :
1. **निर्भीकता र स्वतन्त्रता** : नेपालको लोकतान्त्रिक प्रणाली र गणतन्त्रको यात्रामा सञ्चार क्षेत्रले आफ्नो स्वतन्त्रता र निर्भीकताको साथ अघि बढेको छ। यसले सरकारी दबाब, राजनीतिक हस्तक्षेप र अन्य बाधाहरूको बाबजुद पनि सत्य र वस्तुगत समाचारहरू प्रस्तुत गरेको छ।
2. **राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा योगदान** : सञ्चार क्षेत्रले राष्ट्रभित्र मात्र नभएर विदेशमा पनि नेपालको सकारात्मक छवि प्रस्तुत गरेको छ। यसले नेपालको विकास, संस्कृति र राजनीतिक स्थिरताको बारेमा विश्वलाई जानकारी गराएको छ।
3. **पत्रकारिताको विकास** : विगतका तुलनामा नेपालको पत्रकारिता क्षेत्रले ठूलो प्रगति गरेको छ। नयाँ-नयाँ सञ्चार माध्यमहरूको उदय, डिजिटल पत्रकारिता र सामाजिक सञ्जालको प्रयोगले समाचारहरूको पहुँच विस्तार गरेको छ।
4. **जनताको अधिकारको संरक्षण** : सञ्चार क्षेत्रले जनताको जानकारीको अधिकारलाई महत्त्व दिएको छ। यसले नागरिकहरूलाई राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक विषयहरूमा सूचित र सजग बनाउने काम गरेको छ।
5. **लोकतान्त्रिक मूल्यहरूको प्रचार** : सञ्चार माध्यमहरूले लोकतान्त्रिक मूल्यहरूको प्रचार-प्रसार गर्दै आएका छन्। यसले नागरिकहरूलाई स्वतन्त्रता, समानता र न्यायको महत्त्व सिकाउने काम गरेको छ।

### **(ख) लेखकले कुन कुरालाई पीडादायी भनेका छन् ?**

लेखकले **राष्ट्रिय मामिलामा आम सञ्चारको एउटै दृष्टिकोण नहुनु**लाई पीडादायी भनेका छन्। यसको अर्थ :
- नेपालका सञ्चार माध्यमहरूले राष्ट्रिय विषयहरूमा एकरूपता र एकजुटता नराखी विविध दृष्टिकोणहरू प्रस्तुत गर्ने गरेका छन्।
- यसले राष्ट्रिय एकता, स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा अस्पष्टता र विभेद सिर्जना गर्ने गरेको छ।
- विदेशी सञ्चार माध्यमहरूले राष्ट्रिय स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा एकै दृष्टिकोणको पालना गर्ने गरेका छन्, तर नेपालका सञ्चार माध्यमहरूले यसलाई नगर्ने गरेका छन्।

### **(ग) विदेशी र स्वदेशी पत्रकारितामा देखिएको मूलभूत भिन्नता के हो ?**

| **विदेशी पत्रकारिता** | **स्वदेशी पत्रकारिता (नेपाल)** |
|--------------------------|------------------------------------|
| **राष्ट्रिय स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा एकरूपता** : विदेशी सञ्चार माध्यमहरूले राष्ट्रिय स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा एकै दृष्टिकोणको पालना गर्ने गरेका छन्। | **राष्ट्रिय स्वार्थमा विविधता** : नेपालका सञ्चार माध्यमहरूले राष्ट्रिय स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा एकै दृष्टिकोण नराखी विविधता देखाउने गरेका छन्। |
| **संवैधानिक मूल्य र मान्यताको पालना** : विदेशी सञ्चार माध्यमहरूले संवैधानिक मूल्य र मान्यताको पालना गर्ने गरेका छन्। | **संवैधानिक मूल्य र मान्यताको उल्लङ्घन** : नेपालका सञ्चार माध्यमहरूले संवैधानिक मूल्य र मान्यताको पालना नगर्ने गरेका छन्। |
| **निष्पक्ष र वस्तुगत समाचार** : विदेशी सञ्चार माध्यमहरूले निष्पक्ष र वस्तुगत समाचारहरू प्रस्तुत गर्ने गरेका छन्। | **निजी विचारको समावेश** : नेपालका सञ्चार माध्यमहरूले समाचारमा निजी विचार समेत घुसाइदिने गरेका छन्। |
| **स्रोतको उल्लेख** : विदेशी सञ्चार माध्यमहरूले समाचारहरूको स्रोतको उल्लेख गर्ने गरेका छन्। | **स्रोतको उल्लेख नगर्ने** : नेपालका सञ्चार माध्यमहरूले समाचारहरूको स्रोतको उल्लेख नगर्ने गरेका छन्। |
| **राष्ट्रियता संवर्द्धन** : विदेशी सञ्चार माध्यमहरूले राष्ट्रियता संवर्द्धन गर्ने गरेका छन्। | **राष्ट्रियता संवर्द्धनमा कमजोरी** : नेपालका सञ्चार माध्यमहरूले राष्ट्रियता संवर्द्धनमा कमजोरी देखाउने गरेका छन्। |

### **(घ) निष्पक्ष पत्रकारिताका लागि गर्नु पर्ने कार्य के हुन् ?**

निष्पक्ष पत्रकारिताको विकासका लागि निम्न कार्यहरू गर्नु पर्ने छ :
1. **स्रोतको उल्लेख गर्नु** : समाचारहरूको स्रोतको उल्लेख गर्नु पर्छ, ताकि समाचारहरूको विश्वसनीयता बढी हुन्छ।
2. **निजी विचारको समावेश नगर्नु** : समाचारहरूमा निजी विचारको समावेश नगर्नु पर्छ, ताकि समाचारहरू वस्तुगत र निष्पक्ष हुन्छन्।
3. **संवैधानिक मूल्य र मान्यताको पालना गर्नु** : संवैधानिक मूल्य र मान्यताको पालना गर्नु पर्छ, ताकि पत्रकारिता क्षेत्रमा कानुनी र नैतिकता बढी हुन्छ।
4. **पत्रकार आचार संहिता पालना गर्नु** : पत्रकार आचार संहिता पालना गर्नु पर्छ, ताकि पत्रकारिता क्षेत्रमा नैतिकता र विश्वसनीयता बढी हुन्छ।
5. **राष्ट्रिय स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा एकरूपता** : राष्ट्रिय स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा एकरूपता राख्नु पर्छ, ताकि राष्ट्रिय एकता र स्वार्थको संरक्षण हुन्छ।
6. **वस्तुगत र तथ्याङ्कित समाचारहरू प्रस्तुत गर्नु** : समाचारहरू वस्तुगत र तथ्याङ्कित हुनुपर्छ, ताकि पाठकहरूले सत्य र वस्तुगत जानकारी प्राप्त गर्न सकुन्।
7. **सामाजिक जिम्मेवारीको महत्त्व** : सञ्चार माध्यमहरूले सामाजिक जिम्मेवारीको महत्त्व बुझ्नुपर्छ र यसको पालना गर्नुपर्छ।

### **(ङ) 'तितो सत्य' र 'तगारो तेर्स्याउनु' पदावलीको आशय के हो ?**

1. **तितो सत्य** :
   - यस पदावलीको अर्थ **कमजोरी र कमीहरूको सत्यता** हो।
   - लेखकले नेपालको सञ्चार क्षेत्रले विगतका तुलनामा प्रगति गरेको भए पनि **कमजोरी र कमीहरू मेटिन नसकेको** सत्यलाई तितो सत्य भनेका छन्।
   - यसले सङ्केत गर्दछ कि नेपालको सञ्चार क्षेत्रमा अझै पनि **निष्पक्षता, वस्तुगतता र नैतिकता** जस्ता विषयहरूमा कमी छ।

2. **तगारो तेर्स्याउनु** :
   - यस पदावलीको अर्थ **अवरोध र बाधा सिर्जना गर्नु** हो।
   - लेखकले सञ्चार माध्यमहरूले **निजी विचारको समावेश गर्ने, स्रोतको उल्लेख नगर्ने र संवैधानिक मूल्यहरूको पालना नगर्ने** प्रवृत्तिले **निष्पक्ष पत्रकारिताको विकासमा अवरोध सिर्जना गरेको** छ।
   - यसले सङ्केत गर्दछ कि यस्ता प्रवृत्तिले **सत्य र वस्तुगत समाचारहरूको विकासमा बाधा पुर्‍याएको** छ।