नेपाली (Nepali)NEB 2074 (old course)
(ख) तलको अनुच्छेदबाट तिन समस्त शब्द र तिन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनु होस् : हिजोआज पाँचतारे होटलमा बसेर…
(ख) तलको अनुच्छेदबाट तिन समस्त शब्द र तिन द्वित्व व्युत्पन्न शब्द खोजी समस्त शब्दलाई विग्रह गर्नु होस् र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनु होस् : हिजोआज पाँचतारे होटलमा बसेर निमुखाहरूको उत्थानका नाममा आल्तुफाल्तु गफ चुटेर अर्थोपार्जन गर्ने र करोडपति बन्न सपना देख्नेहरूको सङ्ख्या दिन दुईगुना, रात चौगुना बढ्दै छ । व्यक्तिगत स्वार्थमा आधारित भैभगडाहरूबाट माथि उठेर सबैले अविश्वासका जालहरूलाई चटाचट काट्नु पर्दछ । देशभक्त र समाजप्रेमी क्रियाकलाप गरेर कृषि, जलविद्युत् र पर्यटनका माध्यमबाट फटाफट विकासका ढोकाहरू घन्याक घुरुक खोल्न सकिने छ । यसका लागि यहाँ गोबर गणेशहरूको होइन, चारकोसेका नाइलाकानेदेखि नीलगिरिका चौपाया सम्मका बारेमा सोच्न सक्ने बहुमुखी नेतृत्वको खाँचो छ ।
(ग) तलको अनुच्छेदबाट छ वटा सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द खोजी तिनको सन्धि विच्छेद गर्नु होस्: प्रत्येक दिन बिहान सूर्योदय नहुँदै तात्तातो चिया पिई वागीश्वरी वृद्धाश्रममा पुगेर अनिवार्य रूपमा रामायण सुनाउनु पर्ने दायित्व बोकेकी मनोरमा आजभोलि अत्यन्त व्यस्त छिन् । कामचोरहरूले जस्तो अर्काको घर घर चहादै गफसफ चुटी मनोरञ्जन गर्ने समय उनीसँग छैन । आफ्नै ठुलदाइ र ठुल्यामालाई समेत भेट्न नपाएकी उनको सेवामय आनीबानी, समर्पण र निष्ठा प्रशंसनीय एवम् स्तुत्य छ ।
Answer
(ख) समस्त शब्द र द्वित्व व्युत्पन्न शब्द
१. समस्त शब्द (३ वटा) र तिनको विग्रह
समस्त शब्दहरूको खोजी र विग्रह:
| समस्त शब्द | विग्रह |
|---|---|
| हिजोआज | हिजो + आज |
| आल्तुफाल्तु | आल्तो + फाल्तो |
| फटाफट | फट + फट |
२. द्वित्व व्युत्पन्न शब्द (३ वटा) र निर्माण प्रक्रिया
द्वित्व व्युत्पन्न शब्दहरूको खोजी र निर्माण प्रक्रिया:
| द्वित्व व्युत्पन्न शब्द | निर्माण प्रक्रिया |
|---|---|
| चटाचट | "चट" (ध्वनि/क्रिया) + "चट" (द्वित्व) → "चटाचट" (तत्सम/तद्भव) |
| घन्याकघुरुक | "घन्याक" (गहन) + "घुरुक" (गहिरो) → "घन्याकघुरुक" (द्वित्व व्युत्पन्न) |
| बहुमुखी | "बहु" (बहु) + "मुखी" (मुख) → "बहुमुखी" (द्वित्व व्युत्पन्न) |
(ग) सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द (६ वटा) र सन्धि विच्छेद
| सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द | सन्धि विच्छेद |
|---|---|
| सूर्योदय | सूर्य + उदय |
| वागीश्वरी | वागीश + वरी (वागीश्वर + ई) |
| रामायण | राम + आयण |
| कामचोर | काम + चोर |
| मनोरञ्जन | मनो + रञ्जन |
| प्रशंसनीय | प्रशंस + नीय |
व्याख्या
(ख) समस्त शब्द र द्वित्व व्युत्पन्न शब्द
- समस्त शब्दहरूले दुई वा दुई भन्दा बढी शब्दहरूको संयोगबाट बनेका शब्दहरू हुन्। यी शब्दहरूको विग्रह गर्दा मूल शब्दहरूको अर्थ स्पष्ट हुन्छ।
- द्वित्व व्युत्पन्न शब्दहरूले एकै शब्दको दोहोरो प्रयोगबाट बनेका शब्दहरू हुन्। यी शब्दहरूले क्रियाको तीव्रता, गुणको बढीकरण वा विशेषता व्यक्त गर्ने गर्छन्।
(ग) सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्द
- सन्धि शब्दहरूको संयोगबाट बनेका शब्दहरू हुन्। यी शब्दहरूको सन्धि विच्छेद गर्दा मूल शब्दहरूको अर्थ स्पष्ट हुन्छ।
- उदाहरणमा सूर्योदय = सूर्य + उदय (सूर्यको उदय), वागीश्वरी = वागीश + वरी (वागीश्वरको रूपमा), रामायण = राम + आयण (रामको कथा)।
उपसंहार
यस प्रश्नमा समस्त शब्द, द्वित्व व्युत्पन्न शब्द र सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्दहरूको खोजी र विश्लेषण गरिएको छ। समस्त शब्दहरूको विग्रह र द्वित्व व्युत्पन्न शब्दहरूको निर्माण प्रक्रिया स्पष्ट पारिएको छ भने सन्धियुक्त व्युत्पन्न शब्दहरूको सन्धि विच्छेद गरिएको छ। यो प्रश्नले नेपाली भाषाको व्याकरणिक ज्ञानलाई परीक्षण गर्दछ।
Discussion
Loading…