नेपाली (Nepali)NEB 2075 (old course)
तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : आम सञ्चार क्षेत्रले बेहोर्नुपरेका कठिनाइ, झमेला र समस्या बгреल्ती छन्। लोकतान्त्रिक प्रणाली र गणतन्त्र नेपालको यस यात्रामा जस्ता सुकै अप्ठ्यारा…
10तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : आम सञ्चार क्षेत्रले बेहोर्नुपरेका कठिनाइ, झमेला र समस्या बгреल्ती छन्। लोकतान्त्रिक प्रणाली र गणतन्त्र नेपालको यस यात्रामा जस्ता सुकै अप्ठ्यारा आए पनि निर्भीकता साथ अघि बढ्ने प्रवृत्ति रहेकाले नै आम सञ्चारले राष्ट्रभित्र मात्रै होइन, बाह्य मुलुकबाट समेत निकै प्रशंसा बटुलेको छ। पत्रकारिताको विकासका दृष्टिले निश्चय नै विगतका तुलनामा फड्को मार्दै बढिरहेको अवस्था छ तर कमी कमजोरी मेटिन नसकेको तितो सत्य पनि रहेकै छ। विशेषतः राष्ट्रिय मामिलामा आम सञ्चारको एउटै दृष्टिकोण अँगाल्ने परिपाटी नहुनु पीडादायी विषय हो। अन्य मुलुकका पत्रकारिताको मूल्याङ्कन गर्दा राष्ट्रिय स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा अलिकति पनि तल, माथि परेको देखिँदैन। त्यहाँ राष्ट्रिय सन्दर्भमा प्रत्येक सञ्चारगृहले एउटै प्रवृत्ति अंगाल्दै आएका छन्। राष्ट्रिय मूल्य मान्यता तथा वैदेशिक नीतिलाई सबै सञ्चारमाध्यमहरू एकै धारणासाथ सम्प्रेषण गरेको खण्डमा मुलुकभित्र राष्ट्रियता संवर्द्धन, प्रवर्द्धनतर्फ ठूलो योगदान पुग्नेछ र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई पनि नेपालप्रतिको दृष्टिकोण बनाउन गाह्रो पर्ने छैन। कतिपय सञ्चार माध्यमले समाचार सम्प्रेषण गर्दा स्रोत उल्लेख नगरिभ्रम फैलाने गरेको विसङ्गति त छँदै छ साथै समाचारमा निजी विचार समेत घुसाइ दिने प्रवृत्तिको स्वच्छ, निष्पक्ष पत्रकारिताको विकासमा तगारो तेर्स्याउँदै आइरहेको छ। संवैधानिक मूल्य, मान्यता, आमसञ्चारका सिद्धान्त, पत्रकार आचार संहिता आदिको सही रूपमा पालना हुन नसकिरहेको यथार्थ घाम जतिकै छर्लङ्ग छ।
प्रश्नहरू : (क) आम सञ्चारले प्रशंसा पाउनुको कारण के हो ? (ख) लेखकले कुन कुरालाई पीडादायी भनेका छन् ? (ग) विदेशी र स्वदेशी पत्रकारितामा देखिएको मूलभूत भिन्नता के हो ? (घ) निष्पक्ष पत्रकारिताका लागि गर्नु पर्ने कार्य के हुन् ? (ङ) 'तितो सत्य' र 'तगारो तेर्स्याउनु' पदावलीको आशय के हो ?
Answer
(क) आम सञ्चारले प्रशंसा पाउनुको कारण
स्वतन्त्रता र निर्भीकता
लोकतान्त्रिक प्रणाली र गणतन्त्र नेपालको यात्रामा कठिनाइ आए पनि, आम सञ्चारले निर्भीकताका साथ अघि बढ्ने प्रवृत्ति देखाएकोले राष्ट्रभित्र र बाह्य मुलुकबाट प्रशंसा बटुलेको छ।पत्रकारिताको प्रगतिशील विकास
विगतको तुलनामा पत्रकारिताको विकास “फड्को” मार्दै बढेको छ; यसले सूचना प्रवाहलाई द्रुत, सटीक र व्यापक बनाएको छ।राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय छवि सुदृढीकरण
यदि सञ्चारमाध्यमहरूले राष्ट्रिय मूल्य मान्यता र वैदेशिक नीतिलाई एकै धारणासाथ सम्प्रेषण गरेमा, राष्ट्रभित्र राष्ट्रियता संवर्द्धन र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा सकारात्मक दृष्टिकोण निर्माण हुन्छ।
(ख) लेखकले कुन कुरालाई पीडादायी भनेका छन् ?
| पीडादायी विषय | विवरण |
|---|---|
| एकै दृष्टिकोण नहुनु | राष्ट्रिय मामिलामा सबै सञ्चारगृहले एउटै दृष्टिकोण अँगाल्ने परिपाटी नहुनु, जसले राष्ट्रिय एकता र सन्देशको स्पष्टता बिगार्छ। |
| स्रोत उल्लेख नगर्नु | कतिपय माध्यमले समाचारमा स्रोत उल्लेख नगरेको, भ्रम फैलाउने, तथा निजी विचार घुसाइ दिने प्रवृत्ति। |
| आचारसंहिता र सिद्धान्तको उल्लंघन | संवैधानिक मूल्य, आमसञ्चारका सिद्धान्त, पत्रकार आचारसंहिता आदिको सही पालना नहुनु। |
(ग) विदेशी र स्वदेशी पत्रकारितामा देखिएको मूलभूत भिन्नता
| पक्ष | विदेशी पत्रकारिता | स्वदेशी पत्रकारिता (नेपाल) |
|--------------------|-----------------------------------------------|-----------------------------------------------|
| **राष्ट्रिय स्वार्थ** | राष्ट्रिय स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा कम/न्यूनतम झुकाव; सबै सञ्चारगृहले समान प्रवृत्ति अंगाल्छन्। | राष्ट्रिय स्वार्थ र राष्ट्रियताको विषयमा असमानता; विभिन्न माध्यमले अलग‑अलग दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्छन्। |
| **सूचना स्रोत** | स्रोत उल्लेख अनिवार्य, तथ्य‑आधारित रिपोर्टिङमा जोड। | स्रोत उल्लेख नगर्ने, भ्रम फैलाउने, निजी विचार मिश्रित रिपोर्टिङको प्रचलन। |
| **आचारसंहिता** | अन्तर्राष्ट्रिय पत्रकार आचारसंहिता पालना गर्ने प्रवृत्ति बलियो। | आचारसंहिता र सिद्धान्तको पालना अपूर्ण, उल्लंघनको घटना प्रायः देखिन्छ। |
(घ) निष्पक्ष पत्रकारिताका लागि गर्नु पर्ने कार्य
स्रोतको स्पष्ट उल्लेख
- प्रत्येक समाचारमा स्रोतको नाम, मिति, र प्रमाणिकरणको विवरण दिनु।
तथ्य‑जाँच (Fact‑checking) प्रणाली स्थापन
- समाचार प्रकाशन अघि तथ्य‑जाँच टोलीले तथ्यहरू पुष्टि गर्ने प्रक्रिया अपनाउनु।
निजी विचारको पृथक्करण
- सम्पादकीय र समाचारलाई स्पष्ट रूपमा अलग‑अलग भागमा प्रस्तुत गरी, निजी विचारलाई समाचारमा नघुसाइदिनु।
आचारसंहिता र नैतिक मापदण्डको कडाइका साथ पालना
- पत्रकार आचारसंहिता, संवैधानिक मूल्य, र आमसञ्चारका सिद्धान्तलाई दैनिक कार्यमा लागू गर्ने तालिम र अनुगमन प्रणाली बनाउनु।
समानता र विविधताको सम्मान
- विभिन्न सामाजिक, जातीय, भौगोलिक समूहका आवाजलाई समान अवसरमा प्रस्तुत गर्ने नीति अपनाउनु।
प्रतिक्रिया र सुधारको यन्त्र
- पाठक तथा दर्शकका प्रतिक्रिया संकलन गर्ने र तिनीहरूका आधारमा सुधारात्मक कदम उठाउने मेकानिज्म स्थापित गर्नु।
(ङ) ‘तितो सत्य’ र ‘तगारो तेर्स्याउनु’ पदावलीको आशय
| पदावली | अर्थ | प्रयोगको सन्दर्भ |
|---|---|---|
| तितो सत्य | कड्कड, कडु, असहज तर वास्तविक तथ्य; जसलाई सुनिसकेपछि मनमा असहजता उत्पन्न हुन्छ। | “कमी कमजोरी मेटिन नसकेको तितो सत्य पनि रहेकै छ” – पत्रकारितामा अनिवार्य तर कष्टकर वास्तविकता। |
| तगारो तेर्स्याउनु | सत्यलाई काटेर, टुक्र्याएर, विकृत गरेर प्रस्तुत गर्नु; जसले सत्यको मूल अर्थलाई बिगार्छ। | “समाचारमा निजी विचार घुसाइ दिने प्रवृत्तिको तगारो तेर्स्याउँदै” – समाचारलाई विकृत गर्ने कार्य। |
Discussion
Loading…