तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको छोटो छरितो उत्तर दिनु होस् : खाद्यान्नको उत्पादनका निम्ति खनजोत गरिने, बालीनाली लगाइने, मलजल हालिने, गोडमेल गरिने, बालीनाली भित्र्याइने आदि सबै कामको सामूहिक…

**कृषिको परिभाषा र प्रकारहरू**

**कृषिको परिभाषा**
कृषि भनेको खाद्यान्नको उत्पादनका लागि खनजोत गर्ने, बालीनाली लगाउने, मलजल हाल्ने, गोडमेल गर्ने, बालीनाली भित्र्याउने आदि सबै कामको सामूहिक नाम हो । यो मानवको जीवनको आधारभूत व्यवसाय हो । कृषिका लागि खेत र बारीको आवश्यकता पर्दछ । सिँचाइको सुविधा र कृषि औजारहरू पनि कृषिका लागि आवश्यक हुन्छन् ।

**खेत र बारीको परिभाषा र प्रकारहरू**
१. **खेत**
   - खेती गरिने र धान रोपिने जमिनलाई खेत भनिन्छ ।
   - खेत गरा गरा पारी बनाइएको हुन्छ ।
   - खेत दुई प्रकारका हुन्छन् :
     - **नहर र कुलाको पानी लाग्ने गैरी खेत** : यस्ता खेतमा सिँचाइको सुविधा हुन्छ र धानको उत्पादनमा सहयोग पुग्छ ।
     - **टारी खेत** : यस्ता खेतमा नहर वा कुलाको पानी लाग्दैन । यस्ता खेतमा वर्षा परेको मौका छोपी खेती गरिन्छ ।

२. **बारी**
   - नहर वा कुलो नलाग्ने र धान नफल्ने आबाद जग्गालाई बारी भनिन्छ ।
   - बारीका प्रकारहरू :
     - **भिरालो बारी वा भिर बारी** : पहाडका फेद वा भित्तामा हुने भिरालो परेको तथा पानी नलाग्ने र नअडिने बारीलाई भिरालो बारी भनिन्छ ।
     - **खोरिया बारी** : रुख, बोट बिरुवा आदि फाँडेर बाली लगाउनका निम्ति खनखान गरिएको पहाडी पाखाको बारीलाई खोरिया बारी भनिन्छ ।

**उर्वरा शक्तिका आधारमा खेतका प्रकारहरू**
उर्वरा शक्तिका आधारमा खेत वा कृषि भूमि चार प्रकारको हुन्छ :
१. **अब्बल खेत**
   - कुलो वा नहरबाट सिँचाइ सुविधा पुगेको, वर्षा दुई वा सो भन्दा बढी बाली लाग्ने र मलिलो माटो भएको असल, उमदा एवम् उब्जाउ भूमि नै अब्बल खेत हो ।
   - यस्तो खेत तराई र भित्री मधेसमा हुन्छ ।

२. **दोयम खेत**
   - अब्बल भन्दा कम उब्जाउ र सिमभन्दा बढी उब्जाउ हुने खेतलाई दोयम भनिन्छ ।
   - यस्तो जग्गा तराईको माथिल्लो भाग, भित्री मधेस, पहाडका केही ठाउँ र उपत्यकामा भेटिन्छ ।

३. **सिम खेत**
   - खाद्यान्नको उब्जनी राम्ररी नहुने तेस्रो दर्जाको खेतलाई सिम भनिन्छ ।
   - यस्तो खेत पहाडी भागमा हुन्छ ।

४. **चहार खेत**
   - कुलो नलाग्ने र खेतीका निम्ति बर्सातमा भर पर्नु पर्ने अनि सुक्खा माटो भएको र सबभन्दा कमसल खेत चहार हो ।
   - नेपालका उच्च पहाडी भेग र तल्लो हिमाली भेगमा यस्ता खेत रहेको पाइन्छ ।

**सिँचाइका प्रकारहरू**
नेपालमा परम्परागत सिँचाइका साथै आधुनिक सिँचाइका प्रक्रिया समेत प्रचलनमा छन् । सिँचाइका मुख्य प्रकारहरू निम्नलिखित छन् :
१. **परम्परागत सिँचाइ**
   - नहर, कुलो, तालाब, झरना आदि परम्परागत सिँचाइका साधन हुन् ।
   - यी साधनहरूले खेतमा पानी पुर्‍याउने काम गर्छन् ।

२. **आधुनिक सिँचाइ**
   - आधुनिक सिँचाइमा ड्रिप सिँचाइ, स्प्रिंकलर सिँचाइ, बून्दाबून्द सिँचाइ आदि पर्दछन् ।
   - यी आधुनिक सिँचाइका साधनहरूले पानीको प्रयोगमा बचत गर्छन् र खेतीमा सहयोग पुग्छ ।

**कृषि औजारहरू**
कृषि कार्यका लागि विभिन्न प्रकारका औजारहरू प्रयोग गरिन्छ । कृषि औजारहरूका मुख्य प्रकारहरू निम्नलिखित छन् :
१. **हलो** : जमिन खन्ने काममा प्रयोग गरिन्छ ।
२. **जुवा** : बालीनाली रोप्ने काममा प्रयोग गरिन्छ ।
३. **कुहिरो** : बालीनाली काट्ने काममा प्रयोग गरिन्छ ।
४. **गह्रो** : बालीनाली काट्ने काममा प्रयोग गरिन्छ ।

कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको आधारभूत क्षेत्र हो । यसले खाद्यान्नको उत्पादन गर्दछ र रोजगारीको अवसर प्रदान गर्दछ । कृषि विकासका लागि सिँचाइको सुविधा, आधुनिक कृषि प्रविधि र कृषि शिक्षाको आवश्यकता पर्दछ ।