कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् : (क) 'एक चिहान' उपन्यासमा के कस्ता सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोध गरिएको छ ? स्पष्ट पार्नुहोस् । [?] (ख) 'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली'

### **(क) 'एक चिहान' उपन्यासमा सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोध**

**सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको विरोध**
'एक चिहान' उपन्यासका लेखक **भूपि शेरचन**ले नेपाली समाजमा प्रचलित विभिन्न सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको तीव्र आलोचना गरेका छन्। यस उपन्यासमा उनीले विशेष गरी **जातिप्रथा, छुवाछुत, लैङ्गिक भेदभाव, सामाजिक असमानता र धार्मिक अन्धविश्वास** जस्ता कुरीतिहरूको विरोध गरेका छन्। यस उपन्यासको केन्द्रिय पात्र **कृष्णप्रसाद** र **सुन्दरी**को जीवनबाट लेखकले यी कुरीतिहरूको नकारात्मक प्रभावलाई उजागर गरेका छन्।

#### **१. जातिप्रथा र छुवाछुतको विरोध**
नेपाली समाजमा जातिप्रथा र छुवाछुतको प्रचलन लामो समयदेखि रहेको छ। 'एक चिहान' उपन्यासमा लेखकले यी कुरीतिहरूको कडा आलोचना गरेका छन्। उपन्यासमा **कृष्णप्रसाद** एक दलित परिवारबाट आएका छन् र उनीले समाजमा भोगेका छुवाछुत र भेदभावको वर्णन गरिएको छ। उनीले आफ्नो परिवार र समाजमा भएका जातीय भेदभावका कारणले गर्दा आफ्नो जीवनमा अनेक प्रकारका समस्याहरू भोग्नुपरेको देखाउँछन्। उदाहरणका लागि, उनीले आफ्नो परिवारका सदस्यहरूसँगै खानपान गर्न पाउँदैनन्, उनीहरूको छुनपुन गर्न पाउँदैनन् र समाजमा उनीहरूको मानसिक यातना हुन्छ। यसरी लेखकले जातिप्रथा र छुवाछुतको विरोध गरेका छन्।

#### **२. लैङ्गिक भेदभाव र महिलाको दास्यता**
उपन्यासमा **सुन्दरी** जस्ता महिला पात्रहरूको जीवनबाट लेखकले लैङ्गिक भेदभाव र महिलाको दास्यता विरुद्धको आन्दोलन गरेका छन्। सुन्दरी एक युवा महिला हुन् जसले आफ्नो स्वतन्त्रता र सम्मानको लागि संघर्ष गर्छिन्। उनीले समाजमा महिलाको दास्यता, बलात्कार र यौन शोषणको विरोध गरेकी छिन्। उपन्यासमा उनीले आफ्नो परिवार र समाजमा भएका लैङ्गिक भेदभावका कारणले गर्दा आफ्नो जीवनमा अनेक प्रकारका समस्याहरू भोग्नुपरेको देखाउँछिन्। उदाहरणका लागि, उनीले आफ्नो इच्छा विपरीत विवाह गर्नुपरेको, आफ्नो स्वतन्त्रता हानिएको र समाजमा उनीहरूको मानसिक यातना भएको वर्णन गरिएको छ।

#### **३. सामाजिक असमानता र आर्थिक शोषण**
'एक चिहान' उपन्यासमा लेखकले सामाजिक असमानता र आर्थिक शोषणको विरोध गरेका छन्। उपन्यासमा कृष्णप्रसाद र सुन्दरी जस्ता पात्रहरूले आर्थिक शोषण र सामाजिक असमानताको कारणले गर्दा आफ्नो जीवनमा अनेक प्रकारका समस्याहरू भोग्नुपरेको देखाउँछन्। उदाहरणका लागि, कृष्णप्रसादले आफ्नो परिवारको आर्थिक समस्या र समाजमा भएका शोषणका कारणले गर्दा आफ्नो शिक्षा र रोजगारीमा समस्या भोग्नुपरेको वर्णन गरिएको छ। यसरी लेखकले सामाजिक असमानता र आर्थिक शोषणको विरोध गरेका छन्।

#### **४. धार्मिक अन्धविश्वास र अन्धश्रद्धाको विरोध**
नेपाली समाजमा धार्मिक अन्धविश्वास र अन्धश्रद्धाको प्रचलन पनि रहेको छ। 'एक चिहान' उपन्यासमा लेखकले यी अन्धविश्वासहरूको कडा आलोचना गरेका छन्। उपन्यासमा कृष्णप्रसाद र सुन्दरीले धार्मिक अन्धविश्वासका कारणले गर्दा आफ्नो जीवनमा अनेक प्रकारका समस्याहरू भोग्नुपरेको देखाउँछन्। उदाहरणका लागि, उनीहरूले आफ्नो परिवारका सदस्यहरूको मृत्युका कारणले गर्दा धार्मिक अन्धविश्वासका कारणले गर्दा आर्थिक र मानसिक यातना भोग्नुपरेको वर्णन गरिएको छ। यसरी लेखकले धार्मिक अन्धविश्वास र अन्धश्रद्धाको विरोध गरेका छन्।

#### **निष्कर्ष**
'एक चिहान' उपन्यासमा लेखक भूपि शेरचनले नेपाली समाजमा प्रचलित विभिन्न सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारको तीव्र आलोचना गरेका छन्। जातिप्रथा, छुवाछुत, लैङ्गिक भेदभाव, सामाजिक असमानता र धार्मिक अन्धविश्वास जस्ता कुरीतिहरूको विरोध गर्दै उनीले समाजमा परिवर्तनको आह्वान गरेका छन्। यस उपन्यासले नेपाली समाजमा सामाजिक सुधारको आवश्यकताको महत्त्वपूर्ण संदेश दिएको छ।

---
### **(ख) 'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली'**

**हिमचुलीको प्रतीकात्मक अर्थ र समाजमा यसको प्रभाव**

'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली' भन्ने पंक्तिहरू नेपाली साहित्यका महान कविहरू मध्ये एक **लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा**को कविताको अंश हुन्। यस कवितामा देवकोटाले हिमचुलीलाई एक प्रतीकात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्, जसले नेपाली समाजमा रहेका विभिन्न सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक समस्याहरूलाई उजागर गर्छन्। यस कविताको माध्यमबाट देवकोटाले नेपाली जनताको जीवनमा रहेका संघर्ष, आकांक्षा र स्वतन्त्रताको लागि संघर्षको भावनालाई अभिव्यक्त गरेका छन्।

#### **१. हिमचुलीको प्रतीकात्मक अर्थ**
हिमचुली नेपालको सर्वोच्च शिखरहरू मध्ये एक हो, जसले नेपाली भूगोल र संस्कृतिको प्रतीकात्मक रूपमा रहेको छ। देवकोटाले हिमचुलीलाई नेपाली जनताको स्वतन्त्रता, गौरव र आकांक्षाको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। यस कवितामा हिमचुलीले नेपाली जनतालाई आफ्नो स्वतन्त्रता र सम्मानको लागि संघर्ष गर्ने प्रेरणा दिन्छ। देवकोटाले हिमचुलीलाई एक अद्वितीय प्राकृतिक सौन्दर्यको रूपमा मात्र नभई, नेपाली जनताको आत्मगौरव र स्वतन्त्रताको प्रतीकका रूपमा पनि प्रस्तुत गरेका छन्।

#### **२. समाजमा हिमचुलीको प्रभाव**
'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली' कवितामा देवकोटाले नेपाली समाजमा रहेका विभिन्न समस्याहरूलाई उजागर गरेका छन्। यस कविताको माध्यमबाट उनीले नेपाली जनताको जीवनमा रहेका संघर्ष, दास्यता र शोषणको विरोध गरेका छन्। हिमचुलीले नेपाली जनतालाई आफ्नो स्वतन्त्रता र सम्मानको लागि संघर्ष गर्ने प्रेरणा दिन्छ। यस कवितामा देवकोटाले नेपाली जनताको आत्मगौरव र स्वतन्त्रताको लागि संघर्ष गर्ने भावनालाई अभिव्यक्त गरेका छन्।

#### **३. कविताको सामाजिक संदेश**
यस कविताको माध्यमबाट देवकोटाले नेपाली समाजमा रहेका सामाजिक कुरीति र कुसंस्कारहरूको विरोध गरेका छन्। उनीले नेपाली जनतालाई आफ्नो स्वतन्त्रता र सम्मानको लागि संघर्ष गर्ने प्रेरणा दिन्छन्। हिमचुलीले नेपाली जनतालाई आफ्नो संस्कृति र परम्पराको गौरवको लागि संघर्ष गर्ने प्रेरणा दिन्छ। यस कविताको माध्यमबाट देवकोटाले नेपाली जनताको आत्मविश्वास र स्वतन्त्रताको लागि संघर्ष गर्ने भावनालाई अभिव्यक्त गरेका छन्।

#### **४. कविताको कला र शैली**
'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली' कविताको कला र शैली पनि अत्यन्त प्रभावशाली छ। देवकोटाले यस कवितामा प्राकृतिक सौन्दर्यको साथसाथै मानवीय भावनाहरूलाई पनि समावेश गरेका छन्। उनीले हिमचुलीको सौन्दर्यलाई नेपाली जनताको आत्मगौरव र स्वतन्त्रताको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। यस कवितामा देवकोटाले नेपाली भाषा र साहित्यको समृद्धि र सौन्दर्यलाई पनि प्रदर्शन गरेका छन्।

#### **निष्कर्ष**
'हामीलाई बोलाउँछ हिमचुली' कविताको माध्यमबाट लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले नेपाली समाजमा रहेका विभिन्न समस्याहरूलाई उजागर गरेका छन्। यस कविताले नेपाली जनताको जीवनमा रहेका संघर्ष, आकांक्षा र स्वतन्त्रताको लागि संघर्षको भावनालाई अभिव्यक्त गरेको छ। हिमचुलीले नेपाली जनतालाई आफ्नो स्वतन्त्रता र सम्मानको लागि संघर्ष गर्ने प्रेरणा दिन्छ। यस कविताले नेपाली साहित्यमा एक महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ र यसले नेपाली जनताको आत्मगौरव र स्वतन्त्रताको लागि संघर्ष गर्ने भावनालाई प्रेरित गरेको छ।