कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् : (क) 'एक चिहान' उपन्यासका पात्र नानीथकुँ र रञ्जनादेवीका चरित्रको तुलना गर्नुहोस् । [८] OR (ख) हकिङले मानवीय चेतनालाई उचाइमा पुऱ्याउन के कस्ता कामहरू…

### (क) 'एक चिहान' उपन्यासका पात्र नानीथकुँ र रञ्जनादेवीका चरित्रको तुलना

'एक चिहान' उपन्यासका प्रमुख पात्र नानीथकुँ र रञ्जनादेवी दुवैले नेपाली समाजका विभिन्न पक्षहरूको प्रतिबिम्बणा गर्छन् । यी दुई पात्रहरूको चरित्र तुलना गर्दा उनीहरूको सामाजिक, आर्थिक, मानसिक र व्यक्तिगत विशेषताहरूमा उल्लेखनीय अन्तर र समानता पाइन्छ । तुलनात्मक अध्ययन गर्दा निम्नानुसारको विश्लेषण गर्न सकिन्छ :

#### **१. सामाजिक पृष्ठभूमि र भूमिका**
| **पात्र**       | **सामाजिक पृष्ठभूमि**                          | **भूमिका**                                                                 |
|------------------|--------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------|
| **नानीथकुँ**   | गरीबी, अज्ञानता र पिछडिएको समाजमा बाँच्ने महिला । | समाजमा उपेक्षित, शोषित र दबाइएको महिला । परिवारको आर्थिक भार । |
| **रञ्जनादेवी** | मध्यमवर्गीय, शिक्षित र आधुनिक चेतनाको महिला । | समाजमा सम्मानित, स्वतन्त्र र सशक्त महिला । परिवारको आर्थिक र सामाजिक आधार । |

#### **२. शिक्षा र चेतना**
- **नानीथकुँ** :
  - अज्ञानता र अन्धविश्वासको शिकार । शिक्षा र आधुनिक चेतनाको अभावमा उनी समाजको शोषण र दमनको शिकार हुन्छिन् ।
  - उनी आफ्नो परिवार र समाजको नियमलाई मान्न बाध्य हुन्छिन्, तर आफ्नो स्वतन्त्रता र अधिकारको लागि लड्न सक्दैनन् ।

- **रञ्जनादेवी** :
  - शिक्षित र आधुनिक चेतनाको धनी महिला । उनी आफ्नो अधिकार र स्वतन्त्रताको लागि लड्न सक्छिन् ।
  - उनी समाजमा महिलाको स्थान र अधिकारको विषयमा जागरूक हुन्छिन् र आफ्नो परिवारलाई पनि आधुनिक बनाउन प्रयास गर्छिन् ।

#### **३. व्यक्तिगत विशेषता र मानसिकता**
| **पात्र**       | **व्यक्तिगत विशेषता**                          | **मानसिकता**                                                                 |
|------------------|--------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|
| **नानीथकुँ**   | धेरै संवेदनशील, दयालु, परोपकारी ।        | समाजको दमन र शोषणमा परेपनि उनी आफ्नो परिवार र समाजको लागि त्याग गर्छिन् । |
| **रञ्जनादेवी** | स्वतन्त्र, सशक्त, निर्णायक क्षमता भएकी ।     | आधुनिक चेतनाको धनी, आफ्नो अधिकारको लागि लड्न सक्ने, परिवार र समाजमा सकारात्मक भूमिका निर्वाह गर्ने । |

#### **४. परिवार र समाजमा भूमिका**
- **नानीथकुँ** :
  - परिवारको आर्थिक भार हुन्छिन् । उनी आफ्नो परिवारको लागि काम गर्छिन्, तर उनी आफ्नो स्वतन्त्रता र अधिकारको लागि लड्न सक्दैनन् ।
  - उनी समाजमा उपेक्षित र दबाइएको महिला हुन्छिन्, तर उनी आफ्नो परिवार र समाजको लागि त्याग गर्छिन् ।

- **रञ्जनादेवी** :
  - परिवारको आर्थिक र सामाजिक आधार हुन्छिन् । उनी आफ्नो परिवारलाई आधुनिक बनाउन प्रयास गर्छिन् ।
  - उनी समाजमा सम्मानित र सशक्त महिला हुन्छिन् र महिलाको अधिकार र स्वतन्त्रताको लागि लड्न सक्छिन् ।

#### **५. समाजमा प्रतिबिम्बित हुने समस्याहरू**
- **नानीथकुँ** :
  - गरीबी, अज्ञानता, शोषण, दमन, महिलाको उपेक्षा र समाजको अन्धविश्वास ।

- **रञ्जनादेवी** :
  - महिलाको स्वतन्त्रता, अधिकार, आधुनिक चेतना, समाजमा महिलाको स्थान र भूमिका ।

#### **निष्कर्ष**
नानीथकुँ र रञ्जनादेवी दुवै पात्रहरूले नेपाली समाजका विभिन्न पक्षहरूको प्रतिबिम्बणा गर्छन् । नानीथकुँ गरीबी, अज्ञानता र शोषणको शिकार महिला हुन् भने रञ्जनादेवी शिक्षित, सशक्त र आधुनिक चेतनाको धनी महिला हुन् । नानीथकुँले समाजको दमन र शोषणको प्रतिनिधित्व गर्छिन् भने रञ्जनादेवीले महिलाको स्वतन्त्रता र अधिकारको प्रतिनिधित्व गर्छिन् । यी दुई पात्रहरूको तुलना गर्दा नेपाली समाजमा महिलाको स्थान, अधिकार र समस्याहरूको गहिरो विश्लेषण हुन्छ ।

---