१७. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् : [८] (क) डाक्टर गोदत्तप्रसाद कस्तो पात्र हो र उसले नानी थकुँलाई किन आफ्नी बनाउन सकेन ? 'एक चिहान' उपन्यासका आधारमा विवेचना गर्नुहोस् । (ख) "दृढ इच्छा…

### **(क) डाक्टर गोदत्तप्रसाद कस्तो पात्र हो र उसले नानी थकुँलाई किन आफ्नी बनाउन सकेन ? 'एक चिहान' उपन्यासका आधारमा विवेचना**

#### **डाक्टर गोदत्तप्रसादको पात्र चित्रण**
डाक्टर गोदत्तप्रसाद 'एक चिहान' उपन्यासमा एक जटिल, द्वन्द्वग्रस्त र मानसिक रूपमा कमजोर पात्रको रूपमा चित्रित छन्। उनको व्यक्तित्व, व्यवहार र मनोवैज्ञानिक अवस्था उपन्यासका केन्द्रिय विषयहरू मध्ये एक हो। उनको पात्रलाई निम्न बिन्दुहरूबाट विश्लेषण गर्न सकिन्छ:

1. **मानसिक रोगीको रूपमा**
   - गोदत्तप्रसादको व्यक्तित्वमा मानसिक असन्तुलनको प्रबलता छ। उनको मनमा अतीतका स्मृतिहरू, विशेषगरी नानी थकुँसँगको सम्बन्ध र उनको मृत्युले उनलाई गहिरो मानसिक तनावमा पार्छ।
   - उनको मनमा नानी थकुँको मृत्युको जिम्मेवारी लिने मनोवैज्ञानिक दबाब रहन्छ, जसले उनलाई आफूलाई दोषी ठान्न बाध्य पार्छ। यसले उनको मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्छ।

2. **आन्तरिक द्वन्द्व र आत्मग्लानि**
   - गोदत्तप्रसाद आफ्नो पेशागत जीवन र व्यक्तिगत जीवनमा द्वन्द्वमा फस्छन्। उनी एक चिकित्सकको रूपमा आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न चाहन्छन्, तर नानी थकुँको मृत्युले उनलाई आफ्नो क्षमताको सन्देहमा पार्छ।
   - उनको मनमा नानी थकुँलाई आफ्नी बनाउन नसक्ने ग्लानि रहन्छ। उनी आफूलाई नानी थकुँको मृत्युको प्रत्यक्ष कारण मान्छन्, जसले उनको आत्मविश्वासमा गहिरो क्षति पुर्‍याउँछ।

3. **सामाजिक र पारिवारिक दबाब**
   - गोदत्तप्रसादको परिवार र समाजले उनलाई एक सफल चिकित्सकको रूपमा हेर्छन्। तर उनको आन्तरिक संघर्षले उनलाई यस दबाबबाट मुक्त हुन नदिन्छ।
   - उनको पत्नी र परिवारले उनलाई सामान्य जीवनमा फर्कन आग्रह गर्छन्, तर उनको मनमा नानी थकुँको स्मृति र आफ्नो अपराधबोधले उनलाई यसबाट टाढा राख्छ।

4. **नानी थकुँसँगको सम्बन्ध र असफलता**
   - गोदत्तप्रसाद नानी थकुँको चिकित्सकको रूपमा नै उनको जीवनमा प्रवेश गर्छन्। उनी नानी थकुँको रोगको उपचार गर्ने प्रयास गर्छन्, तर उनको मानसिक र शारीरिक अवस्था बिग्रिरहेको देख्दा उनी असहाय महसुस गर्छन्।
   - नानी थकुँको मृत्यु पछि उनको मनमा उनलाई आफ्नी बनाउन नसक्ने ग्लानि बढ्दै जान्छ। उनी आफूलाई नानी थकुँको मृत्युको जिम्मेवार मान्छन्, जसले उनको मानसिक अवस्थालाई और खराब बनाउँछ।

#### **गोदत्तप्रसादले नानी थकुँलाई आफ्नी बनाउन नसक्ने कारणहरू**
गोदत्तप्रसादले नानी थकुँलाई आफ्नी बनाउन नसक्ने कारणहरू निम्नानुसार छन्:

1. **मानसिक र शारीरिक कमजोरी**
   - नानी थकुँको रोगको उपचार गर्ने क्रममा गोदत्तप्रसाद आफ्नो सीमाको सामना गर्छन्। उनी आफ्नो चिकित्सकीय ज्ञान र क्षमताको सन्देहमा पारिन्छन्।
   - नानी थकुँको रोगको गम्भीरता र जटिलता गोदत्तप्रसादको क्षमताको परेको हुन्छ। उनी आफूलाई पर्याप्त रूपमा तयार महसुस गर्दैनन्।

2. **आन्तरिक द्वन्द्व र आत्मविश्वासको अभाव**
   - गोदत्तप्रसाद आफ्नो पेशागत जीवनमा सफल हुन चाहन्छन्, तर नानी थकुँको मृत्युले उनको आत्मविश्वासमा गहिरो क्षति पुर्‍याउँछ।
   - उनको मनमा नानी थकुँको मृत्युको जिम्मेवारी लिने मनोवैज्ञानिक दबाब रहन्छ, जसले उनलाई उपचार गर्ने क्रममा असहाय बनाउँछ।

3. **सामाजिक र पारिवारिक दबाब**
   - गोदत्तप्रसादको परिवार र समाजले उनलाई एक सफल चिकित्सकको रूपमा हेर्छन्। तर उनको आन्तरिक संघर्षले उनलाई यस दबाबबाट मुक्त हुन नदिन्छ।
   - उनी आफ्नो परिवार र समाजको अपेक्षालाई पूरा गर्ने प्रयास गर्छन्, तर नानी थकुँको मृत्युले उनलाई यसबाट टाढा राख्छ।

4. **नानी थकुँको मानसिक अवस्था**
   - नानी थकुँको मानसिक अवस्था अत्यन्त जटिल र गम्भीर हुन्छ। उनी आफ्नो जीवनमा गहिरो निराशा र हताशामा फस्छिन्।
   - गोदत्तप्रसादले नानी थकुँको मानसिक अवस्थालाई समझ्ने र उपचार गर्ने प्रयास गर्छन्, तर उनको आफ्नै मानसिक कमजोरीले यसमा असफलता हुन्छ।

#### **निष्कर्ष**
डाक्टर गोदत्तप्रसाद एक जटिल र द्वन्द्वग्रस्त पात्र हो। उनको मानसिक कमजोरी, आन्तरिक द्वन्द्व र आत्मग्लानिले उनलाई नानी थकुँलाई आफ्नी बनाउन असमर्थ बनाउँछ। उनको चिकित्सकीय ज्ञान र क्षमता भए पनि, उनको मानसिक अवस्था र आन्तरिक संघर्षले उनलाई यसमा असफल बनाउँछ। 'एक चिहान' उपन्यासमा गोदत्तप्रसादको पात्रले मानसिक रोग र मानसिक संघर्षको गम्भीरता र प्रभावलाई उजागर गर्छ।

---

### **(ख) "दृढ इच्छा शक्ति, ज्ञानशक्ति र क्रियाशक्ति सामु शारीरिक रोग शक्तिहीन हुन्छ" भन्ने भनाइलाई 'स्टिफन विलियम हकिङ' पाठका आधारमा पुष्टि गर्नुहोस्**

#### **पृष्ठभूमि**
'स्टिफन विलियम हकिङ' पाठमा स्टिफन हकिङको जीवनको संघर्ष र उनको दृढ इच्छाशक्ति, ज्ञानशक्ति र क्रियाशक्तिको वर्णन गरिएको छ। हकिङको जीवनमा शारीरिक रोगले उनलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेको थियो, तर उनको मानसिक शक्ति र दृढ इच्छाले उनलाई विश्वका महान वैज्ञानिकहरू मध्ये एक बनाउन सफल भयो।

#### **दृढ इच्छाशक्ति**
- स्टिफन हकिङको जीवनमा शारीरिक रोगले उनलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेको थियो। उनी २१ वर्षको उमेरमा एमएलएस (Motor Neuron Disease) नामक रोगले ग्रसित भएका थिए, जसले उनलाई शारीरिक रूपमा असहाय बनायो।
- तर, हकिङको दृढ इच्छाशक्ति र जीवनमा अघि बढ्ने इच्छाले उनलाई यस संघर्षबाट उभिन मद्दत गर्यो। उनी आफ्नो रोगलाई हराउनका लागि निरन्तर प्रयास गर्छन् र आफ्नो जीवनलाई सकारात्मक दिशामा निर्देशित गर्छन्।
- उनी आफ्नो रोगलाई स्वीकार गर्छन् र यसलाई जीवनमा अघि बढ्ने एक अवसरको रूपमा लिन्छन्। यसले उनको दृढ इच्छाशक्तिलाई और बढाउँछ।

#### **ज्ञानशक्ति**
- हकिङको ज्ञानशक्ति र बुद्धिमत्ताले उनलाई विश्वका महान वैज्ञानिकहरू मध्ये एक बनाउन मद्दत गर्यो। उनी क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयबाट फिजिक्समा डाक्टरेट गरेका थिए र उनको अनुसन्धानले ब्रह्माण्ड विज्ञानमा नयाँ दिशा निर्धारण गर्यो।
- उनी ब्ल्याक होल (Black Hole) र ब्रह्माण्डको उत्पत्तिको सिद्धान्तमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछन्। उनको ज्ञानशक्ति र अनुसन्धानले विश्वभरका वैज्ञानिकहरूको ध्यान आकर्षित गर्छ।
- हकिङको ज्ञानशक्ति र रचनात्मकता उनको शारीरिक रोगलाई हराउनका लागि पनि महत्त्वपूर्ण थियो। उनी आफ्नो अनुसन्धान र लेखनमार्फत विश्वभरका मानिसहरूको मनमा आफ्नो उपस्थिति बनाउँछन्।

#### **क्रियाशक्ति**
- हकिङको क्रियाशक्ति र सक्रियता उनको जीवनको एक महत्त्वपूर्ण पक्ष थियो। उनी आफ्नो शारीरिक सीमाहरूलाई स्वीकार गर्छन् तर मानसिक रूपमा सक्रिय रहन्छन्।
- उनी आफ्नो अनुसन्धान, लेखन र सार्वजनिक भाषणहरू मार्फत विश्वभरका मानिसहरूको मनमा आफ्नो उपस्थिति बनाउँछन्। उनको क्रियाशक्ति र सक्रियता उनको शारीरिक रोगलाई हराउनका लागि पनि महत्त्वपूर्ण थियो।
- हकिङले आफ्नो शारीरिक सीमाहरूलाई स्वीकार गर्दै पनि मानसिक रूपमा सक्रिय रहनु र विश्वभरका मानिसहरूको प्रेरणाको स्रोत बन्नु उनको क्रियाशक्तिको उदाहरण हो।

#### **शारीरिक रोगको शक्तिहीनता**
- स्टिफन हकिङको जीवनमा शारीरिक रोगले उनलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेको थियो। उनी आफ्नो शारीरिक क्षमताको हानि भोग्नु परेको थियो, तर उनको दृढ इच्छाशक्ति, ज्ञानशक्ति र क्रियाशक्तिले उनलाई विश्वका महान वैज्ञानिकहरू मध्ये एक बनाउन मद्दत गर्यो।
- हकिङको जीवनले साबित गर्छ कि शारीरिक रोगले मानिसलाई शक्तिहीन बनाउन सक्छ, तर दृढ इच्छाशक्ति, ज्ञानशक्ति र क्रियाशक्तिले मानिसलाई विश्वमा महान बनाउन सक्छ।
- हकिङको जीवनको उदाहरणले साबित गर्छ कि मानसिक शक्ति र दृढ इच्छाले शारीरिक रोगको प्रभावलाई कम गर्न सक्छ र मानिसलाई विश्वमा महान बनाउन सक्छ।

#### **निष्कर्ष**
'स्टिफन विलियम हकिङ' पाठमा हकिङको जीवनको संघर्ष र उनको दृढ इच्छाशक्ति, ज्ञानशक्ति र क्रियाशक्तिको वर्णन गरिएको छ। हकिङको जीवनले साबित गर्छ कि शारीरिक रोगले मानिसलाई शक्तिहीन बनाउन सक्छ, तर दृढ इच्छाशक्ति, ज्ञानशक्ति र क्रियाशक्तिले मानिसलाई विश्वमा महान बनाउन सक्छ। हकिङको जीवनको उदाहरणले साबित गर्छ कि मानसिक शक्ति र दृढ इच्छाले शारीरिक रोगको प्रभावलाई कम गर्न सक्छ र मानिसलाई विश्वमा महान बनाउन सक्छ।